8-1.1. Systemowe podejście do zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

Systemowe podejście do zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (bhp) rozwinęło się w wielu krajach uprzemysłowionych w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia jako efekt reform legislacyjnych. W wyniku tych reform wymagania prawa odnoszące się do bezpieczeństwa i higieny pracy zmieniły swój charakter, kładąc nacisk na konieczność podejmowania przez organizacje działań skierowanych na poprawę bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników oraz wewnętrznej kontroli ich skutków. Obecnie powszechne jest przekonanie, że systemowe podejście do zarządzania bhp jest niezbędnym warunkiem poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracujących. Znajduje to swoje odzwierciedlenie zarówno w wymaganiach prawa, jak i w wymaganiach i wytycznych dla systemów zarządzania bhp przeznaczonych do dobrowolnego stosowania, które są opracowywane przede wszystkim przez organizacje normalizacyjne. Pierwszą w świecie normą krajową odnoszącą się do systemów zarządzania bhp była opracowana w roku 1996 dobrowolna norma brytyjska BS 8800, zawierająca wytyczne do projektowania i wdrażania takich systemów w sposób umożliwiający ich integrację z ogólnym systemem zarządzania przedsiębiorstwem. Podobne normy, przeznaczone do dobrowolnego stosowania, opracowano i ustanowiono również w innych krajach, w tym w Polsce. W skali międzynarodowej ważną rolę w promowaniu i wdrażaniu systemów zarządzania bhp odgrywają wytyczne ILO-OSH 2001, opracowane przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP), które odnoszą się do systemowego zarządzania bhp zarówno na szczeblu krajowym, jak i przedsiębiorstwa.

Z badań wynika, że dostosowanie systemów zarządzania bhp do wymagań zawartych w normach dla tych systemów wpływa na ogół na poprawę procesów zarządzania bhp oraz wyników osiąganych w obszarze bhp [1,2,3]. Jednak nawet w przypadku tych przedsiębiorstw, w których zgodność systemów zarządzania bhp z wymaganiami potwierdzono odpowiednimi certyfikatami, realizacja wielu procesów zarządzania bhp pozostaje niezadowalająca. Dotyczy to najczęściej procesów takich jak przywództwo, współudział pracowników, a także planowanie działań oraz pomiar osiąganych wyników [4].

W roku 2013 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO), która dużo wcześniej opracowała normy dla systemów zarządzania jakością (normy serii ISO 9000) oraz zarządzania środowiskowego (normy serii ISO 14000), uznała za celowe opracowanie znormalizowanych wymagań również dla systemu zarządzania bhp. Nowa norma (ISO 45001:2018 „Occupational health and safety management systems - Requirements with guidance for use”) zawiera wymagania dla systemu zarządzania bhp wraz z wytycznymi ich stosowania, a jej struktura jest zgodna z wymaganiami Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) dla norm odnoszących się do systemów zarządzania (wg Dyrektywy ISO/IEC, Część 1, Skonsolidowany Suplement ISO - Załącznik SL ISO/IEC).

Norma została opracowana z myślą o wszelkiego rodzaju organizacjach, niezależnie od wielkości oraz rodzaju działalności i odnosi się do ryzyk, na których ograniczanie organizacja ma wpływ, uwzględniając przy tym otoczenie zewnętrzne i wewnętrzne, a w szczególności potrzeby i oczekiwania pracowników i innych zainteresowanych stron. Opublikowanie normy ISO 45001 spowodowało wycofanie z użytku norm krajowych oraz normy OHSAS 18001.