7-2. Prakseologiczne ujęcie projektowania układów antropotechnicznych

Projektowanie jako działanie w łańcuchu prakseologicznym

• Projektowanie to proces celowego działania człowieka (podmiotu), który za pomocą narzędzi projektowania oddziałuje na system: człowiek – obiekt techniczny – otoczenie.
• To uporządkowany układ: podmiot → narzędzie → przedmiot działania.

Podmiot projektowania

Kto jest podmiotem projektowania?

• Użytkownicy i projektanci – razem tworzą parę „użytkownik–projektant”.
• To założenie tzw. projektowania antropocentrycznego.

Typy użytkowników:

• Główni i bezpośredni – np. użytkownik końcowy, serwisant, wytwórca. Mają pozytywną potrzebę: „chcę czegoś konkretnego”.
• Pośredni i przypadkowi – nieużywający obiektu bezpośrednio, ale odczuwający skutki jego istnienia (np. hałas, zanieczyszczenia).

Konsekwencje:

• Konieczność uwzględnienia efektów ubocznych i opóźnionych skutków rozwiązań projektowych.
• Prowadzi to do poszukiwania nowych podejść metodologicznych, np.:
  • model dyskursywny,
  • koncepcja wielorakiej perspektywy,
  • projektowanie uczestniczące – najbardziej istotne w podejściu antropocentrycznym.

Istota projektowania uczestniczącego

Cechy projektowania uczestniczącego:

• Użytkownicy aktywnie uczestniczą w podejmowaniu decyzji projektowych.
• Unika się narzucania przez projektanta własnej wizji i estetyki.
• Zakłada się brak jednoznacznych, „obiektywnych” miar oceny projektu.

Zasady:

• Informacje zbierane są zarówno poprzez ekspertyzy, jak i dyskusje z interesariuszami.
• Decyzje mają charakter argumentacyjny – uczestnicy wchodzą w spór, szukają rozwiązań.
• Cały proces jest jawny, otwarty i partycypacyjny.

Pośrednik projektowania – narzędzia projektowania

Czym posługuje się projektant?

• Metody i środki zależą od:
  • typu projektu,
  • rodzaju użytkowników,
  • czasu, budżetu,
  • etapu procesu projektowego,
  • przygotowania projektanta (paradygmatu nauczania).

Cechy procesu projektowania (wg W. Tarnowskiego, slajd 11):

• Proces tworzenia i przetwarzania informacji.
• Cel: tworzenie czegoś nowego, co wymaga metod twórczych (heurystyka, symulacja).
• Zawiera działania o różnym stopniu formalizacji – od kreatywnych do algorytmicznych.
• Projektowanie jest częścią procesu zaspokajania potrzeb.
• Brak pełnych modeli matematycznych – projektowanie jest częściowo algorytmizowalne.
• Błędy projektowe mogą mieć wysokie koszty ekonomiczne i społeczne.
• Mimo niepewności, projektowanie można i należy nauczać i badać.

7-2. slajd 11

Przedmiot projektowania

Co jest przedmiotem projektowania ergonomicznego?

System „człowiek – obiekt – otoczenie” (C–O–O):

• wg normy PN-EN 614-1:2009 – człowiek wykonuje działania za pomocą techniki, w określonych warunkach środowiskowych.

Elementy systemu:

• Człowiek – użytkownik, konserwator, zaopatrzeniowiec (pojedynczo lub jako zespół).
• Obiekt techniczny – maszyna, narzędzie, instalacja.
• Otoczenie – warunki środowiska:
  • fizyczne, chemiczne, biologiczne,
  • organizacja i przestrzeń stanowiska pracy,
  • struktura zespołu i zarządzanie,
  • relacje międzyludzkie.

Relacje w systemie:

• Wszystkie komponenty oddziałują na siebie nawzajem.
• Projektant musi uwzględnić całość systemu, ponieważ ergonomiczne projektowanie wymaga podejścia interdyscyplinarnego.