7-2. Prakseologiczne ujęcie projektowania układów antropotechnicznych

W projektowaniu wyróżnia się dwa główne ideały:

1. Projektowanie zadaniowe.
2. Projektowanie sytuacyjne.

Projektowanie zadaniowe

Definicja:
Projektowanie realizujące ściśle określone zadanie (problem) postawione przez zleceniodawcę (np. firmę, inwestora).

Według E.V. Kricka:

Problem = potrzeba transformacji jednego stanu w inny.
Lepsze rozwiązanie = większy efekt przy niższych kosztach.

Cel projektowania zadaniowego:

Znaleźć postać i sposób realizacji obiektu, który maksymalizuje efekty użytkowania, minimalizując koszty (niestety – pomija koszty społeczne!).

Cechy i ograniczenia:

• Koncentracja na materialnych środkach osiągania celów.
• Najczęściej: usprawnianie już istniejących obiektów.
• Sztywny schemat projektowania (dobór środka do celu).
• Reprodukcja tradycyjnych wzorców w edukacji projektantów.
• Pomija ergonomię i humanizację techniki.
• Ograniczona swoboda twórcza projektanta.

Projektowanie sytuacyjne

Definicja:
Projektowanie ukierunkowane na kontekst, uwzględniające człowieka i jego otoczenie (środowiskowe, społeczne, psychiczne, zawodowe).

Cel:

Znalezienie sposobów przezwyciężania praktycznych problemów z uwzględnieniem czynnika ludzkiego i środowiskowego.

Powody rozwoju tego podejścia:

• Odpowiedź na negatywne skutki projektowania zadaniowego:
  • zanieczyszczenie środowiska,
  • wyczerpywanie zasobów,
  • negatywne skutki urbanizacji i przemysłu.

Charakterystyka:

• Projektant uwzględnia człowieka, społeczeństwo i środowisko.
• Korzysta z wiedzy ergonomicznej, psychologicznej, społecznej.
• Staje się interdyscyplinarne i antropocentryczne.

Wariant: projektowanie układów antropotechnicznych:

Systemy: człowiek – obiekt techniczny – otoczenie
Uwzględnia: ergonomię, niezawodność, bezpieczeństwo

Konsekwencje:

• Nowe akty prawne (np. Kodeks pracy) wymuszają:
  • przestrzeganie zasad ergonomii,
  • humanizację techniki,
  • zapewnienie bezpieczeństwa pracy.

7-2. slajd 9

7-2. slajd 10

Podstawowe zasady projektowania inżynierskiego

Zasady dzielimy na trzy grupy:

Typ zasad	Charakterystyka
Specjalistyczne	Dotyczą konkretnych obiektów i branż; chronione przez biura projektowe
Ogólne	Teoretyczne, niezwiązane z jednym obiektem, np. projektowanie układów automatyki
Uniwersalne	Odnoszą się do samego procesu projektowania (meta-poziom)

Zasady ergonomiczne → należą do grupy ogólnych

Porównanie podejść: zadaniowe vs sytuacyjne

Cecha	Projektowanie zadaniowe	Projektowanie sytuacyjne
Cel	Rozwiązanie konkretnego problemu	Poprawa sytuacji w szerszym kontekście
Uwzględnienie człowieka	Ograniczone lub pomijane	Kluczowe, centralne
Struktura zadania	Ścisła, zamknięta	Otwarta, elastyczna
Zakres swobody projektanta	Mały	Duży
Podejście	Technokratyczne	Antropocentryczne
Współczesność	Tradycyjne	Nowoczesne, interdyscyplinarne