6-14.4 Środki ochrony oczu i twarzy

Odpowiednia ochrona narządu wzroku jest niezwykle istotna – urazy oka należą do najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych obrażeń w środowisku pracy. Wielu z nich można uniknąć stosując odpowiednio dobrane środki ochrony indywidualnej!

Środki ochrony oczu i twarzy stanowią rodzaj bariery pomiędzy źródłem zagrożenia a narządem wzroku. Do typowych ŚOI należą: okulary ochronne, gogle ochronne, osłony twarzy oraz osłony spawalnicze.

6-14. slajd 4

W konstrukcji tych środków wykorzystuje się przezierne elementy ochronne – wizjery, szybki, siatki lub filtry. Filtry mogą chronić przed promieniowaniem optycznym (UV, IR, VIS pochodzącym ze źródeł naturalnych i sztucznych oraz promieniowaniem laserowym), olśnieniem słonecznym lub światłem spawalniczym. Niektóre środki ochrony oczu i twarzy są zintegrowane z innymi środkami ochrony indywidualnej, np. maskami pełnotwarzowymi, hełmami ochronnymi czy kombinezonami gazoszczelnymi.

Okulary ochronne to najczęściej stosowany typ ŚOI – powinny być one wyposażone w boczne osłony chroniące przed rozbryzgami i odpryskami. Gdy wymagana jest szczelna ochrona, stosuje się gogle ochronne, przylegające do twarzy dzięki elastycznym uszczelkom. Gogle mogą mieć systemy wentylacji bezpośredniej lub pośredniej. Istnieją także wersje kompatybilne z okularami korekcyjnymi.

Osłony twarzy zapewniają szeroką ochronę całej powierzchni twarzy przed czynnikami mechanicznymi lub zachlapaniem. Mogą być wykonane z przezroczystych tworzyw lub metalowych siatek. W niektórych modelach możliwe jest łączenie z innymi ŚOI, jak okulary korekcyjne, półmaski czy hełmy.

Osłony spawalnicze zabezpieczają przed szkodliwym promieniowaniem optycznym i iskrami powstającymi w procesach spawalniczych. W zależności od konstrukcji, mogą to być przyłbice, tarcze, gogle, okulary lub kaptury z zamontowanymi filtrami spawalniczymi (pasywnymi lub samościemniającymi). Wiele nowoczesnych modeli łączy ochronę oczu z systemami ochrony dróg oddechowych.

Zasady bezpiecznego użytkowania

ŚOI oczu i twarzy muszą być zawsze używane zgodnie z instrukcją producenta oraz właściwie dopasowane do użytkownika (regulacja paska, odpowiedni rozmiar okularów/gogli, szczelne przyleganie). Przed użyciem należy sprawdzić stan ochron: czystość soczewek, brak pęknięć lub głębokich zarysowań, nienaruszoną konstrukcję oprawy. Podczas pracy nie należy dopuszczać do mechanicznego uszkodzenia lub nadmiernego zabrudzenia sprzętu.

Czyszczenie
Po każdym użyciu okulary lub gogle należy umyć letnią wodą z dodatkiem łagodnego detergentu i delikatnie osuszyć miękką ściereczką z mikrofibry. Należy unikać agresywnych środków (alkohol, aceton) i papierowych ręczników, które mogą uszkodzić powłoki antyrefleksyjne lub porysować soczewki. Przy dużym zabrudzeniu najpierw należy przepłukać sprzęt wodą. Regularne czyszczenie utrzymuje maksymalną widoczność i trwałość ochron.

Konserwacja

Regularnie sprawdzaj stan ochron: pęknięć, odprysków czy zużycia. Uszkodzone soczewki czy oprawy mogą nie chronić oczu skutecznie – w razie poważnej usterki trzeba niezwłocznie wymienić ŚOI. Średnio co najmniej raz na zmianę należy dokonywać oględzin i czyszczenia sprzętu. W przypadku stosowania np. filtrów spawalniczych należy też zwracać uwagę na poprawne zamontowanie filtrów zgodnie z instrukcją producenta. Nie należy używać środków ochrony oczu i twarzy po upływie terminu ich przydatności do użycia.

Przechowywanie

Gogle i okulary ochronne należy schować po użyciu w suchym, chłodnym miejscu oraz w sztywnym futerale ochronnym. Etui chroni je przed zarysowaniami i zanieczyszczeniami (np. kurzem, chemikaliami) podczas transportu i przechowywania. Niezalecane jest pozostawianie ŚOI w miejscu narażonym na bezpośrednie działanie słońca lub wysokiej temperatury (np. na desce rozdzielczej samochodu), ponieważ może to odbarwić soczewki i deformować materiały. By uniknąć powstawania rys, przechowuj sprzęt soczewkami do góry. Ogólną zasadą jest dbałość o czystość i trwałość – dobrze konserwowane ŚOI długo zachowują właściwości ochronne.

Kryteria doboru środków ochrony oczu i twarzy

Skuteczny dobór środków ochrony oczu i twarzy wymaga dokładnego rozpoznania zagrożeń występujących na stanowisku pracy oraz właściwego dopasowania właściwości ochron do warunków środowiskowych i indywidualnych potrzeb użytkownika. Podstawową zasadą w tym zakresie jest trójkąt C–R–S, gdzie:

C – oznacza charakterystyki środka ochrony

(np. odporność mechaniczna, typ filtra, sposób mocowania),

R – to ryzyko wynikające z identyfikowanych zagrożeń (np. promieniowanie optyczne, odpryski, aerozole),

S – to konkretny środek ochrony indywidualnej, który powinien odpowiadać zidentyfikowanym zagrożeniom i poziomowi ryzyka.

Pierwszym etapem doboru jest przeprowadzenie analizy zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego. Dopiero na tej podstawie można ustalić wymagania, jakie musi spełniać środek ochrony – w tym jego materiał, konstrukcję, typ filtra optycznego oraz jego poziom ochrony. Należy także uwzględnić, czy dany środek ochrony będzie stosowany samodzielnie, czy w połączeniu z innymi ŚOI (np. hełmem, maską przeciwpyłową czy nausznikami ochronnymi), co wymaga zapewnienia wzajemnej kompatybilności.

W przypadku ochrony oczu bardzo istotne są indywidualne potrzeby użytkownika, zwłaszcza w zakresie korekcji wzroku. Osoby noszące okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe, a także osoby z implantami soczewek powinny mieć zapewniony sprzęt umożliwiający ich jednoczesne użytkowanie. Ważne są też: wygoda użytkowania, możliwość regulacji i estetyka – czynniki wpływające na akceptację środka ochrony przez użytkownika.