Jest pojęciem wieloznacznym, uwzględniającym wiele czynników. W 1980 roku Światowa Organizacja Zdrowia w dokumencie pn. Międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń, Upośledzeń oraz Niepełnosprawności opublikowała klasyfikację, w której zawarto definicję doświadczeń wynikających z choroby. Zaliczono do nich uszkodzenie, niepełnosprawność oraz upośledzenie:
uszkodzenie (impairment)– to wszelkie nieprawidłowości w zakresie budowy ciała, wyglądu oraz funkcji narządu lub układu wynikające z dowolnej przyczyny; w kontekście doświadczeń zdrowotnych uszkodzenie oznacza każdą utratę lub zaburzenie w zakresie struktury lub funkcji psychologicznej, fizjologicznej lub anatomicznej;
niepełnosprawność (disability) – to wszelkie konsekwencje występującego upośledzenia objawiające się w wydajności funkcjonalnej i aktywności jednostki; w kontekście doświadczeń zdrowotnych oznacza każde ograniczenie lub brak zdolności do wykonywania czynności w zakresie uznanym za normalny dla człowieka;
upośledzenie (handicap)– to wszelkie niedogodności doświadczane przez osobę wynikające z niesprawności i niepełnosprawności, odzwierciedlają interakcję z otoczeniem i dostosowanie się do niego; w kontekście doświadczeń zdrowotnych ogranicza lub uniemożliwia pełnienie roli społecznej. Ograniczono się jedynie do takich obszarów ról społecznych jak orientacja, niezależność, mobilność, aktywność zawodowa, integracja społeczna czy też samowystarczalność gospodarcza (WHO, 1980).
W 2001 roku WHO w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia na podstawie wcześniej stworzonego podziału podała definicję niepełnosprawności, której podstawę stanowiło rozróżnienie na następujące elementy:
uszkodzenie (impairment) − „utrata lub odstępstwo od normalności struktury lub funkcjonowania fizjologicznego ludzkiego organizmu (z włączeniem funkcji umysłowych)”
ograniczone działania (activity limitations)− „trudności jakie może mieć jednostka wykonując działania”
ograniczone uczestnictwo (participation restrictions)− „problemy jakich doświadcza jednostka podczas angażowania się w życiowe sytuacje” (I. Poliwczak, 2007).
W Polsce za osoby niepełnosprawne uznaje się osoby, które ze względu na swoją sprawność fizyczną, psychiczną oraz umysłową mają czasowo lub trwale ograniczone możliwości codziennego życia, nauki, pracy (Karty Praw Osób Niepełnosprawnych z dnia 13 sierpnia 1997 roku). Na podstawie Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych o stopniu uszkodzenia organizmu decyduje kwalifikacja do jednego z trzech stopni niepełnosprawności:
znacznego – oznacza posiadanie ograniczonej sprawności organizmu, możliwość wykonywania pracy jedynie w ściśle określonych warunkach (zakładach pracy chronionej) lub też całkowity brak zdolności do pracy oraz konieczność pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych;
umiarkowanego – oznacza posiadanie naruszonej sprawności organizmu, możliwość wykonywania pracy w warunkach pracy chronionej lub też całkowity brak zdolności do pracy oraz konieczność częściowej pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych;
lekkiego – oznacza posiadanie naruszonej sprawności organizmu, istotne obniżenie zdolności do pracy w porównaniu do zdolności do pracy osób w pełni sprawnych oraz stosowanie środków pomocniczych, technicznych czy też pomocy ortopedycznych podczas pełnienia ról społecznych.
Współcześnie coraz częściej do oceny funkcjonowania osoby niepełnosprawnej wykorzystuje się Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (WHO, 2009). Zakłada ona, że niepełnosprawność jest szerokim pojęciem związanym z upośledzeniem funkcjonowania, ograniczeniem aktywności i ograniczeniem uczestnictwa. Klasyfikacja zawiera wskaźniki dotyczące zdrowia oraz te powiązane z dobrostanem człowieka (np. wykształcenie czy też praca), bierze pod uwagę czynniki środowiskowe. Takie podejście umożliwia tworzenie profilu osoby z niepełnosprawnością z uwzględnieniem czynników środowiskowych i osobowych. Klasyfikacja określa cztery główne kategorie, jakie w ocenie należy barć pod uwagę, które tworzą dwie grupy: funkcjonowanie i niepełnosprawność (funkcje i struktury organizmu, aktywność i uczestniczenie) oraz czynniki kontekstowe (czynniki środowiskowe i czynniki indywidualne) (Wilmowska-Pietruszyńska, Bilski, 2013).
