7-1. Diagnostyka układów antropotechnicznych

Diagnostyka ergonomiczna – definicja i zakres

Diagnostyka ergonomiczna to dziedzina zajmująca się oceną funkcjonowania układów antropotechnicznych (człowiek + środek techniczny) oraz socjotechnicznych (człowiek + technika + relacje społeczne). Celem jest identyfikacja nieprawidłowości w interakcjach człowiek–maszyna–środowisko.

7-1. slajd 3

Układy antropotechniczne i socjotechniczne

• Układ antropotechniczny: np. kierowca i pojazd. Istotna jest dwukierunkowa interakcja: człowiek wpływa na maszynę i odwrotnie.
• Układ socjotechniczny: obejmuje wiele osób i urządzeń, np. załoga elektrowni. Kluczowe są relacje międzyludzkie i organizacyjne.

7-1. slajd 4

Diagnostyka ergonomiczna a inne typy diagnostyki

W odróżnieniu od diagnostyki technicznej (maszyny) i medycznej (człowieka), diagnostyka ergonomiczna koncentruje się na interakcjach i wspólnym działaniu człowieka i techniki.

Cele diagnostyki ergonomicznej

• Ocena stanu ergonomicznego (normalny, uciążliwy, szkodliwy, niebezpieczny)
• Wskazanie źródeł zagrożeń i dysfunkcji w działaniu układów techniczno-ludzkich
• Wspomaganie projektowania i eksploatacji urządzeń z myślą o bezpieczeństwie i komforcie użytkowników

Fazy diagnostyki ergonomicznej środka technicznego

a) Faza założeń

Weryfikacja listy wymagań ergonomicznych – tworzenie kryteriów do dalszych etapów projektowania.

7-1. slajd 5

b) Faza projektowania

Analiza zgodności projektu z zasadami ergonomii (antropometria, biomechanika). Przeprowadza się symulacje użytkowania, ocenia się strefy zagrożeń:

• Niebezpieczna – ryzyko urazu
• Szkodliwa – wpływ na zdrowie
• Uciążliwa – pogarszający komfort pracy

Ważne: dokumentacja DTR i plan szkoleń użytkowników są również oceniane.

7-1. slajd 6

c) Faza wytwarzania i eksploatacji

Ocena warunków rzeczywistych pracy: hałas, drgania, oświetlenie itp. Monitorowanie zmian w czasie eksploatacji – trendy zagrożeń i zużycia technicznego.

d) Faza utylizacji

Obecnie słabo rozwinięta; ogranicza się do dokumentacji i planowania bezpiecznej utylizacji.

Badania certyfikacyjne

Środki techniczne muszą przejść ocenę zgodności z wymaganiami bezpieczeństwa. Proces certyfikacji nie jest traktowany jako diagnostyka, lecz jako formalne sprawdzenie zgodności.

7-1. slajd 7

Diagnostyka ergonomiczna procesu pracy

Cel: Ocena procesu pracy pod kątem ergonomii z uwzględnieniem:

• Monotypii i monotonii pracy,
• Cech środków technicznych i środowiska pracy.

Badane wielkości (slajd 8):

• Czas wykonania czynności,
• Ilość i jakość informacji docierających do operatora,
• Liczba poprawnie odebranych sygnałów i błędów,
• Czas nauki i pracy właściwej,
• Poziom hałasu i jakość oświetlenia.

7-1. slajd 8

Narzędzie:

• Krzywa pracy – wykres z komentarzami prowadzącego i operatora, wskazujący:
  • Fazy uczenia się, wprawy, aktywności, monotonii, zmęczenia.
  • Pomaga diagnozować nieprawidłowości i optymalizować przerwy.

Diagnostyka ergonomiczna stanowiska pracy

Cel: Identyfikacja:

• Czynników szkodliwych (np. chemicznych, biologicznych, fizycznych),
• Czynników uciążliwych (np. pozycja ciała, obciążenie mięśniowe, wysiłek energetyczny, monotypowość).

Trudności:

• Czynniki zależne od organizacji pracy i sposobu jej wykonywania.

Ocena stanowiska obejmuje:

• Dopasowanie wymiarów stanowiska i siedziska do ciała operatora,
• Zasięg widzenia i natężenie oświetlenia,
• Pozycję pracy, obciążenia statyczne i dynamiczne, ruchy robocze.

Prezentacja wyników (slajd 9):

• W trójstopniowej skali:
  • Zielona – warunki akceptowalne,
  • Żółta – warunki wymagające uwagi,
  • Czerwona – warunki nieakceptowalne.

7-1. slajd 9

Diagnostyka obciążenia pracownika (slajd 10)

7-1. slajd 10

Ocena obciążenia psychicznego (slajd 11):

• Najważniejszy czynnik: stres (rozbieżność między wymaganiami a możliwościami).
• Badania:
  • Zdolność zapamiętywania,
  • Koncentracja,
  • Odporność na zmęczenie,
  • Zdolności psychomotoryczne.

7-1. slajd 11

Ocena obciążenia fizycznego (slajd 12):

• Badania:
  • Chronometraż czynności,
  • Pomiar wydatku energetycznego,
  • Obserwacja pozycji i zakresów ruchów,
  • Ocena monotypowości,
  • Badanie zaangażowania grup mięśniowych,
  • Sposób przenoszenia ciężarów,
  • Pomiar sił potrzebnych do czynności.

Diagnostyka ergonomiczna:

• Umożliwia kompleksowe podejście do bezpieczeństwa i komfortu pracy
• Jest niezbędna na każdym etapie „życia” środka technicznego
• Wspomaga zapobieganie zagrożeniom, w tym także zagrożeniom dla pracownika wynikającym z niewłaściwego projektowania i użytkowania techniki

7-1. slajd 12