6-12. Pierwsza pomoc

W czasie zaopatrywania ran należy pamiętać o stosowaniu rękawiczek gumowych. Jeśli krwotok z ran skóry jest lekki, krew sączy się kroplami. Krwotok ustaje zwykle samoistnie po kilku minutach, gdy skrzep powstający w miejscu krwawienia zamknie ubytek naczynia. W tym wypadku należy zabezpieczyć ranę jałowym opatrunkiem.

Silny krwotok, w którym krew wypływa z rany ciągłym strumieniem, lub tryska pulsując, wymaga natychmiastowego zatamowania przez ręczny ucisk bezpośredni. W bardzo silnych krwotokach z dużych ran, np. w pierwszej chwili po amputacji, w celu opanowania ciężkiego krwawienia zagrażającego życiu należy zastosować bezpośredni ucisk na miejsce krwawiące np. ucisk dużej okolicznej tętnicy (na kończynie górnej najczęściej jest to tętnica ramienna, a na kończynie dolnej tętnica udowa). W wytycznych ERC 2021 przyjęto założenie, że w celu opanowania ciężkiego krwawienia, które może zagrażać życiu, należy rozważyć założenie opaski uciskowej lub opatrunku hemostatycznego. Opaska uciskowa charakteryzuje się łatwością i szybkością zakładania. Należy ją założyć około 5-7 cm nad miejscem krwawienia, a jeżeli nie jesteśmy w stanie zlokalizować miejsca, należy ją założyć wysoko na kończynie i zacisnąć do momentu zatrzymania krwawienia.

Zasady zakładania opaski uciskowej:

1. Opaska musi być założona ciasno, tak aby nie można było włożyć pod nią palców.
2. Opaska uciskowa to również rodzaj opatrunku (jednorazowego) – raz założonej nie należy zdejmować i przemieszczać (robią te ewentualnie zespoły ratownictwa lub lekarze w Szpitalnych Oddziałach Ratunkowych).
3. Założonej opaski nie należy zakrywać – musi być widoczna.
4. Zawsze należy oznaczyć czas założenia opaski – czy to na niej, czy to na ciele poszkodowanego w widocznym miejscu (fot. 26.).
5. Jeżeli mimo założenia opaski uciskowej krwotok nie ustępuje, należy założyć kolejną opaskę powyżej pierwszej.
6. Optymalny czas zastosowania (czas założenia) opaski u poszkodowanego wynosi 2 godziny zegarowe.
7. Uraz znajdujący się poniżej założonej opaski można zaopatrzyć opatrunkiem uciskowym, np. dedykowanymi opatrunkami indywidualnymi lub wywierając miejscowy ucisk i stosując opatrunek hemostatyczny.
8. W ramach pierwszej pomocy należy starać się założyć opaskę uciskową na odsłoniętą skórę poszkodowanego (ekspozycja miejsca obrażenia).
9. Opaskę należy założyć zgodnie z zasadą „wysoko i ciasno”, jednak w niektórych sytuacjach (brak czasu, duża liczba poszkodowanych lub gdy osoba udzielająca pomocy nie jest w stanie zidentyfikować miejsca urazu) opaskę można zakładać na ubrania w proksymalnej części kończyn – tj. pod pachami lub na wysokości pachwin.
10. Jeśli krwotok ustanie, jest to znak, że opaska uciskowa założona została prawidłowo i spełnia swoje zadanie.

Opaska uciskowa powoduje jednoczesne „przyciśnięcie” mięśni, żył, tętnic do kości i wzajemnie do siebie, co powoduje zamknięcie światła naczyń, którymi transportowana jest krew. Nacisk opaski jest równomierny po całym obwodzie kończyny. A więc dociska i zamyka naczynia praktycznie z każdej strony. Skutkuje to całkowitym lub prawie całkowitym brakiem dopływu krwi do części kończyn znajdującej się poniżej opaski.

Na rany silnie krwawiące, oprócz jałowego opatrunku nakłada się dodatkowo elastyczną poduszeczkę, tj. dodatkowy drugi opatrunek osobisty, złożoną gazę (kilkanaście gazików) lub bandaż. Całość opatrunku umocowuje się ciasno zwojami bandaża. Poduszeczka, która uciska ranę i jej okolicę, zmniejsza światła okolicznych naczyń, co powoduje zatrzymanie krwawienia.

Zakładając opatrunek uciskowy należy pamiętać, aby nie doprowadzić do zastoju krwi w bardziej odległej od opatrunku części kończyny (nie dotyczy krwotoków tętniczych). Zastój powstaje, gdy żyły powierzchowne zostaną zaciśnięte, a główne tętnice, głębiej położone, zachowują drożność i nadal pompują krew do tej części kończyny. Krew nie ma drogi odpływu. Następuje przepełnienie naczyń i nasilenie krwotoku, zaś kończyna przybiera kolor siny. W takim przypadku należy natychmiast zdjąć opatrunek i założyć go ponownie, nieco słabiej zaciskając opaskę. W niektórych przypadkach nie można zakładać na krwawiącą ranę typowego opatrunku uciskowego.

W przypadku stwierdzenia objawów stanu bezpośredniego zagrożenia życia należy podjąć niezwłocznie działania zgodnie z BLS/RKO.