6-11. Czynniki biologiczne

Liczne gatunki bakterii mogą być przyczyną zawodowych chorób zakaźnych (często odzwierzęcych), alergicznych i immunotoksycznych.

Istotnym zagrożeniem dla personelu służby zdrowia jest prątek gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis) oraz gronkowce (Staphylococcus aureus) i paciorkowce (Streptococcus spp.), wywołujące schorzenia ropne. Wśród bakterii wywołujących choroby odzwierzęce, największe zagrożenie dla pracowników rolnictwa, przemysłu rolno-spożywczego, leśnictwa i służby weterynaryjnej stanowią: riketsja gorączki Q (Coxiella burnetii), zarazek choroby ptasiej (Chlamydia psittaci), krętki wywołujące leptospirozy (Leptospira interrogans), krętek wywołujący boreliozę z Lyme (Borrelia burgdorferi),  (6-11. Slajd 6), pałeczki brucelozy  (6-11. slajd 7).

6-11. slajd 6

6-11. slajd 7

(Brucella abortus, Brucella suis, Brucella melitensis), przecinkowiec (Campylobacter jejuni), pałeczka tularemii (Francisella tularensis), włoskowiec różycy (Erysipelothrix rhusiopathiae), pałeczka listeriozy (Listeria monocytogenes), paciorkowiec (Streptococcus suis), laseczka wąglika (Bacillus anthracis) oraz laseczka tężca (Clostridium tetani),  (6-11. slajd 8).

6-11. slajd 8

Szczególne znaczenie jako przyczyna zawodowych chorób alergicznych mają termofilne promieniowce  (6-11. slajd 9), nitkowate bakterie uznawane za główną przyczynę najbardziej znanej formy (podjednostki) AZPP określanej jako „płuco rolnika”, lub „płuco farmera”. Mogą one wywoływać również inne formy tej choroby u pracowników innych zawodów, narażonych w trakcie pracy na wdychanie aerozolu pyłowego lub kropelkowego  (6-11. slajd 10) z przegrzanych surowców, lub płynów.

6-11. slajd 9

6-11. slajd 10

Głównym źródłem chorobotwórczego alergenu są gatunki: Saccharopolyspora rectivirgula (synonimy: Micropolyspora faeni, Faenia rectivirgula), Thermoactinomyces vulgaris, Thermoactinomyces thalpophilus i Saccharomonospora viridis. Są to nitkowate bakterie, rozwijające się w przemokniętych paszach (głównie sianie) o dużej zawartości wody (30÷46 %), w których następuje proces samozagrzewania do temperatury 55÷70 ^oC. Do uczulenia dochodzi w trakcie pracy z przegrzaną paszą, w wyniku wdychania pyłu zanieczyszczonego drobnymi (ok. 1 µm średnicy) zarodnikami promieniowców.

Występujące pospolicie w pyłach organicznych pałeczki Gramujemne pochodzenia roślinnego i zwierzęcego mogą być przyczyną chorób alergicznych, a także wytwarzają endotoksynę wywołującą reakcję zapalną w płucach. Szczególne znaczenie chorobotwórcze ma epifityczny gatunek Pantoea agglomerans (synonimy: Erwinia herbicola, Enterobacter agglomerans), występujący pospolicie na powierzchni wielu roślin, a zwłaszcza na ziarnie zbóż i na przylistkach bawełny. Bakterie te występują w dużej liczbie w powietrzu zanieczyszczonym pyłem zbożowym i innymi pyłami organicznymi. W Polsce są one częstą przyczyną AZPP (alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych) u rolników oraz innych osób zawodowo narażonych na pył zbożowy i pyły z niektórych innych roślin uprawnych, np. z koniczyny. Stosunkowo niedawno odkryta pałeczka legionelozy (Legionella pneumophila i pokrewne gatunki) może wywoływać ostrą chorobę zakaźną u osób zawodowo narażonych na wdychanie aerozolu pochodzącego z ciepłej wody (20-50°C), ścieków lub wilgotnej gleby - typowych biotopów tych bakterii. Choroba może występować w postaci ciężkiego zapalenia płuc lub lżejszej formy gorączkowej (Pontiac fever). Wykazano, że na zakażenie pałeczkami Legionella narażonych jest wiele różnych grup zawodowych: operatorzy turbin wodnych, pracownicy wież chłodniczych, stomatolodzy, ogrodnicy, robotnicy zatrudnieni w stoczniach remontowych, pracownicy oczyszczalni ścieków, hydraulicy, pracownicy myjni, pracownicy platform wiertniczych, górnicy, robotnicy wykonujący prace ziemne. (6-11. slajd 10, 11, 12) Potencjalne zagrożenie dla pracowników oczyszczalni ścieków i kanalizacji miejskiej przedstawiają również pałeczki z rodzaju Salmonella, które często występują w ściekach.

6-11. slajd 11

6-11. slajd 12