6-11. Czynniki biologiczne

Wirusy wywołujące choroby zawodowe można podzielić na dwie grupy. Pierwszą stanowią wirusy pochodzenia ludzkiego przedstawiające zagrożenie dla personelu służby zdrowia i opieki społecznej, a także, w mniejszym stopniu, dla nauczycieli i wychowawców. Drugą grupę stanowią wirusy odzwierzęce, powodujące zagrożenie głównie dla hodowców, personelu weterynaryjnego i leśników.

Największe zagrożenie epidemiologiczne dla personelu służby zdrowia stanowią wirusy zapalenia wątroby typu B (HBV),  (6-11. slajd 4) i (zwłaszcza ostatnio) typu C (HCV).

6-11. slajd 4

Wirusy te przenoszą się najczęściej przez krew, a także przez surowicę i inne płyny ustrojowe. Ich duża odporność na czynniki fizyczne i chemiczne sprawia, że są częstą przyczyną zakażeń wśród personelu medycznego, zwłaszcza pracowników laboratoriów, stacji krwiodawstwa oraz oddziałów zakaźnych i hemodializ. Najwięcej zawodowych zakażeń HBV i HCV notuje się wśród pielęgniarek, zwłaszcza poniżej 40 roku życia. Potencjalne zagrożenie stanowi wirus HIV (Human Immunodeficiency Virus) wywołujący chorobę AIDS, który jednak szybko ginie w środowisku zewnętrznym i dlatego liczba zawodowych zachorowań jest bardzo niska. Zagrożenie dla personelu służby zdrowia (zwłaszcza pediatrycznego i stomatologicznego), wychowawców i nauczycieli stanowią również, spotykane często u dzieci, wirusy przenoszone drogą powietrzno-kropelkową i wywołujące zakażenia gorączkowe: adenowirusy  (6-11. slajd 5), reowirusy, pneumowirus RS (RSV) i wirus różyczki

6-11. slajd 5

Przykładem szczególnego zagrożenia, jakie nowo pojawiające się zarazki mogą przedstawiać dla pracowników służby zdrowia jest gwałtowna epidemia choroby określonej jako zespół ostrej niewydolności oddechowej (SARS). Koronawirusy wywołały do chwili obecnej 2 epidemie, czyli zjawisko występowania na określonym terenie i w określonym czasie przypadków zachorowań na określoną chorobę zakaźną w liczbie większej niż oczekiwana, oraz 1 pandemię, czyli epidemię o szczególnie dużych rozmiarach, na dużym obszarze, obejmującą kraje, a nawet kontynenty. W dniu 11 marca 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła, że świat ma do czynienia z pandemią wywołana przez wirusa SARS-CoV-2, epidemią o wymiarze globalnym. Pierwszy przypadek COVID-19 w Polsce został odnotowany 4 marca 2020 r., a pierwszą śmierć w wyniku tej choroby zarejestrowano 12 marca 2020 r.

Do grupy zagrożeń odzwierzęcych należą wirusy występujące u przeżuwaczy (bydło, owce): wirus niesztowicy, wirus ospy krów, wirus guzków dojarek, wirus grudkowego zapalenia jamy ustnej bydła (orf), wirus pęcherzykowatego zapalenia jamy ustnej bydła i wirus pryszczycy. Duże znaczenie ma liczna grupa wirusów przenoszonych przez krwiopijne stawonogi, wśród których w Polsce największe zagrożenie stanowi wirus środkowoeuropejskiego kleszczowego zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, przenoszony przez występujące w lasach liściastych i mieszanych kleszcze z gatunków Ixodes ricinus i Dermacentor reticulatus. Dotąd brak jest dowodów na zawodowe zagrożenie ze strony niedawno odkrytych prionów, które wywołują zakaźne, gąbczaste zwyrodnienie mózgu (Transmissible Spongiform Encephalitis, TSE), zarówno u człowieka (rzadka choroba Creutzfeldta-Jakoba), jak i u zwierząt (gąbczaste zwyrodnienie mózgu u bydła - BSE, popularnie zwane chorobą szalonych krów). Bardzo poważne, często śmiertelne następstwa powodują - spotykane u pracowników służby zdrowia, laboratoriów, wiwariów i ogrodów zoologicznych - zakażenia wirusami pochodzącymi od małp afrykańskich: wirusem Marburg, Ebola i małpim wirusem B.