6-9. Substancje chemiczne

Substancje chemiczne występują w środowisku pracy praktycznie we wszystkich gałęziach krajowego przemysłu. Procesy technologiczne, w których są one produkowane, przetwarzane lub stosowane, są źródłem zanieczyszczeń powietrza na stanowiskach pracy. Narażenie na te substancje może powodować różnorodne, niekorzystne zmiany w stanie zdrowia pracowników (omówione w pierwszej części materiału).

Na reakcje organizmu wywołane substancjami chemicznymi ma wpływ przede wszystkim wchłonięta do organizmu dawka, ale również bardzo wiele innych czynników. Rodzaj i wielkość niekorzystnych skutków zdrowotnych zależą m.in. od: właściwości toksycznych i fizykochemicznych, dróg wchłaniania, płci i wieku oraz ogólnego stanu zdrowia i właściwości osobniczych narażonego, a także czynników zewnętrznych - temperatury, wilgotności powietrza, czasu narażenia.

6-9.slajd 17

Niezbędnym działaniem profilaktycznym w ramach ochrony człowieka w procesie pracy jest ocena narażenia zawodowego na substancje chemiczne dla zdrowia. Ocena ta jest zagadnieniem bardzo złożonym, a w wielu przypadkach może nastręczać istotne trudności.

Wyniki oceny narażenia na substancje szkodliwe stanowią podstawę zaleceń Inspekcji Sanitarnej zobowiązujących zakłady przemysłowe do podejmowania odpowiednich działań korygujących, których celem jest ochrona pracowników przed szkodliwymi skutkami działania zanieczyszczeń przemysłowych.

Podstawową metodą oceny narażenia zawodowego na substancje chemiczne jest monitoring środowiska pracy, czyli pomiar stężeń tych substancji w powietrzu stanowisk pracy, obliczanie na podstawie uzyskanych wyników odpowiednich wskaźników narażenia i ustalenie ich zgodności z normatywami higienicznymi. Stosunkowo łatwe wykonywanie oznaczeń czynników chemicznych w powietrzu oraz istnienie prawnie obowiązujących wartości normatywów higienicznych dla środowiska pracy sprawiają, że metoda ta jest powszechnie stosowana do oceny narażenia w Polsce, jak i w innych krajach.

Obecnie w Polsce są ustalone najwyższe dopuszczalne stężenia w środowisku pracy (NDS, NDSCh, NDSP) dla 587 czynników chemicznych i pyłowych. Wartości tych stężeń są podane w rozporządzeniu ministra właściwego ds. pracy.

Inną metodą oceny narażenia zawodowego, wykorzystywaną sporadycznie, jest monitoring biologiczny, czyli pomiar stężeń czynników chemicznych lub ich metabolitów w materiale biologicznym - tkankach, wydzielinach, wydalinach i powietrzu wydechowym.