6-2.5. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego oraz działania zapobiegawcze zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa elektrycznego

Osoba ratująca musi dokonać wyboru metody i sposobu uwolnienia porażonego spod działania prądu elektrycznego w zależności od warunków, w jakich nastąpiło porażenie, mając przy tym na uwadze własne bezpieczeństwo oraz potrzebę natychmiastowego uwolnienia porażonego.

Uwolnienie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV może się odbyć jedną z następujących metod:

  • przez wyłączenie napięcia zasilającego,
  • przez odciągnięcie porażonego od urządzeń będących pod napięciem,
  • przez odizolowanie porażonego, uniemożliwiające przepływ prądu przez jego ciało.

Napięcie zasilające można wyłączyć poprzez:

  • otwarcie właściwego łącznika lub usunięcie wkładki topikowej,
  • przecięcie przewodów od strony zasilania za pomocą narzędzi z izolowanymi rękojeściami, z zastosowaniem środków chroniących przed skutkami łuku elektrycznego. Nie wolno stosować tego sposobu w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem,
  • zwarcie przewodów od strony zasilania. Sposób ten należy stosować tylko w liniach napowietrznych. Zwarcia wykonuje się za pomocą odpowiedniej zarzutki metalowej wcześniej podłączonej do uziemionej konstrukcji (sposób stosowany przez wykwalifikowanych monterów).

Porażonego można odciągać od urządzenia elektrycznego, gdyby wyłączenie napięcia trwało zbyt długo. Można uwolnić porażonego, przy przepływie prądu rażenia na drodze ręka - nogi, przez „odizolowanie go od ziemi” za pomocą materiału izolacyjnego podsuniętego pod nogi porażonego.

Uwalniając porażonych spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV, należy stosować następujący zasadniczy i dodatkowy sprzęt ochronny: rękawice gumowe, kalosze, dywaniki, drążki, itp. W razie braku sprzętu ochronnego można stosować jako materiał izolacyjny zastępczy: suche drewno, tworzywa sztuczne, suche materiały tekstylne. Nie wymaga się stosowania sprzętu ochronnego lub innych nie przewodzących materiałów tylko podczas wyłączania za pomocą łączników i bezpieczników.

Uwolnienia porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu powyżej 1 kV można dokonać przez:

  • wyłączenie napięcia zasilającego za pomocą wyłącznika,
  • odciągnięcie porażonego od urządzeń będących pod napięciem tylko za pomocą odpowiedniego sprzętu ochronnego (mogą to wykonać tylko wykwalifikowani elektrycy).

Ponieważ niezmiernie ostre wymagania w dziedzinie bezpieczeństwa leżą zarówno u podstaw konstruowania urządzeń i projektowania procesów pracy, jak też i zasad eksploatacji wszelkich urządzeń, zatem zapobieganie zagrożeniom i redukcja związanego z nimi ryzyka jest priorytetowym obowiązkiem praktycznie każdego - od „twórcy” obiektu technicznego poczynając, poprzez „użytkownika” (będącego pracodawcą, pracownikiem czy tylko konsumentem), po wszelkie osoby (w tym postronne) mogące znaleźć się w strefie zagrożenia. Rozmaite stany anormalne, np. spowodowane niespodziewanym uszkodzeniem istotnego elementu urządzenia, mogą praktycznie zdarzyć się zawsze i doprowadzić do wypadku, zatem - według dzisiejszego stanu wiedzy – należy być przygotowanym na ich nadejście i dysponować odpowiednimi środkami. A zatem będzie to nie tylko zdwojenie rozwiązań, zapewniające tzw. redundancję (np. ochrona przed dotykiem pośrednim, zwana też ochroną przy uszkodzeniu ma za zadanie uratować życie człowieka gdy zawiedzie izolowanie jako środek podstawowej ochrony przed porażeniem), lecz także przewidzenie i zapewnienie możliwości łatwego i pewnego odłączenia od źródła zasilania uszkodzonego obwodu w razie wystąpienia wypadku, czyli zastosowanie w praktyce urządzenia do awaryjnego wyłączenia – jako przykładowe rozwiązania techniczne. Odrębną kategorią, uzasadnioną w przypadku wykwalifikowanych bądź poinstruowanych pracowników, jest stosowanie rozwiązań organizacyjnych – jako przykład można tu podać przewidzenie i wyposażenie urządzenia, instalacji czy pomieszczenia ruchu elektrycznego w haki ewakuacyjne, umożliwiające ratowanie z odległości osoby porażonej prądem. Jednakże zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, konieczne jest odpowiednie przeszkolenie personelu dla nabycia przezeń wiedzy i umiejętności koniecznych by prawidłowo postępować oraz dla utrwalenia poprawnych nawyków.

W krajowej praktyce eksploatacyjnej elektrycy stosują tzw. zasadę 5 kroków (odłącz od źródła zasilania – zabezpiecz przed niezamierzonym podaniem napięcia – sprawdź brak napięcia – zapewnij uziemienie/zwarcie – wygrodź i oznakuj strefę pracy) dla wykonywania niektórych czynności przy urządzeniach w stanie beznapięciowym (wg § 23-25 [A2.17]) – dla zapewnienia bezpieczeństwa elektrycznego [N.23][P.12].

W szerszym kontekście traktować należy stosowanie tzw. procedur LOTO (ang.: Lock-out/Tag-out), czyli syntezy rozwiązań technicznych (sprzętowych) oraz organizacyjnych (proceduralnych), obejmujących zarówno odłączenie od wszystkich źródeł energii/mediów, jak i odpowiednie zaryglowanie napędów/łączników/zaworów, następnie rozładowanie zgromadzonej energii pod rozmaitymi postaciami, a na końcu zapobieżenie jej niezamierzonemu pojawieniu się. Takiemu kompleksowemu podejściu towarzyszy zapewnienie odpowiedniego ostrzeżenia oraz informacji, w szczególności poprzez oznakowanie miejsc pracy/odłączenia [A2.1][A2.4][A2.8][N.23]. 

Procedury LOTO

(rysunek 40)

Rys. 40.