5-2. Psychologia organizacji i zarządzania – przywództwo, konflikty, zachowania organizacyjne, negocjacje, motywacja do pracy, systemy zarządzania

Organizacyjne zachowania obywatelskie są to spontaniczne działania, wykraczające poza obowiązki na stanowisku pracy, sprawiające, że praca wykonywana jest sprawniej i bardziej efektywnie. Badania wskazują, że zachowania obywatelskie wiążą się dodatnio z wydajnością pracowników, mierzoną przyrostem produkcji, jakością produktu, zadowoleniem klientów, ocenami okresowymi, a także wielkością wynagrodzeń [22]. Kształtują one również sprzyjający zaangażowaniu klimat pracy. Są, jak piszą Borman i Motowidlo „czynnikiem formującym organizacyjny, społeczny i psychologiczny kontekst pracy, który pełni rolę katalizatora aktywności zawodowej pracowników”[23].

Pomimo widocznego wzrostu zainteresowania  badaczy tego typu pozytywnymi zachowaniami w organizacji, nie ma zgodności co do sposobu ich rozumienia. Podsakoff i jego współpracownicy, w swojej meta-analizie, zidentyfikowali prawie 30 różnych koncepcji tych zachowań [24]. W większości tych ujęć podkreśla się, że są to działania podejmowane dobrowolnie, wykraczające poza zakres obowiązków pracy, zapisy umowy o pracę, a także wymogi środowiska pracy, wewnętrzne regulaminy oraz role pełnione w organizacji, które to działania są korzystne dla organizacji i za które pracownik nie otrzymuje gratyfikacji. Zachowania te mogą być skierowane na ludzi (OCB-I, np.: pomaganie współpracownikom w pracy, przejmowanie obowiązków pracowników przebywających na urlopie) lub na organizację jako całość (OCB-O, np.: oszczędzanie środków należących do organizacji; kreowanie swojego miejsca pracy, tak aby sprzyjało efektywności; poszerzanie wiedzy w czasie wolnym; przedstawianie firmy w dobrym świetle).

Organ wyróżnił pięć rodzajów zachowań obywatelskich [22]:

1. altruzim
2. sumienność w wykonywaniu pracy
3. wytrwałość
4. uprzejmość
5. cnotę cywilną

Dotychczasowe badania wskazują, że wyznacznikami organizacyjnych zachowań obywatelskich są zarówno czynniki organizacyjne, jak i indywidualne – np.: cechy pracy, style przywództwa, wsparcie w pracy, poczucie sprawiedliwości organizacyjnej, satysfakcja z pracy, pozytywny afekt w pracy, a także postawy wobec pracy -  przywiązanie do organizacji i zaangażowanie w pracy [24].