7-6. Ekonomiczne aspekty jakości ergonomicznej

• Jakość to stopień zaspokajania potrzeb różnych uczestników procesu realizacji — nie tylko użytkownika końcowego, ale również projektanta, wykonawcy czy dystrybutora.
• Jakość jest relacją między obiektem technicznym a człowiekiem, co oznacza, że zawiera element subiektywnej oceny.
• Jakość rzeczywista to efekt całego procesu: od trafnego rozpoznania potrzeb, przez projekt i produkcję, aż po użytkowanie.
• Różne osoby mogą różnie oceniać jakość tego samego obiektu ze względu na indywidualne wartości i odczucia estetyczne.

7-6. slajd 1

7-6. slajd 2

 Wysoka jakość wymaga dodatkowych nakładów finansowych, ale ich poniesienie może być ekonomicznie opłacalne.

• Istnieje optymalny poziom jakości, który zapewnia równowagę między kosztem a efektem.
• Ergonomia wpływa na wydajność, komfort i bezpieczeństwo pracy, co przekłada się na ekonomię użytkowania.

7-6. slajd 3

Rodzaje strat wynikających z niskiej ergonomicznej jakości obiektu:

• Straty ekonomiczne mierzalne:
  • Spadek wydajności (np. przez hałas, temperaturę, przemęczenie),
  • Koszty wypadków przy pracy,
  • Choroby zawodowe i zwolnienia lekarskie.
• Straty ekonomiczne niemierzalne bezpośrednio:
  • Duża rotacja pracowników,
  • Niska motywacja i zaangażowanie,
  • Uszkodzenia narzędzi, materiałów i maszyn z powodu niechęci lub niedbałości.
• Straty moralne (niemierzalne ekonomicznie):
  • Cierpienie psychiczne i fizyczne,
  • Pogorszenie atmosfery pracy,
  • Utrata sensu pracy i obniżenie wartości wyższych (etyka, godność, sens życia).

Wnioski:

• Inwestowanie w wysoką jakość ergonomii przekłada się nie tylko na lepsze zdrowie i samopoczucie użytkowników, ale również na zyskowność przedsiębiorstwa.
• Zignorowanie ergonomii może prowadzić do znaczących kosztów ukrytych, które ujawniają się w dłuższym okresie.

7-6. slajd 4

Wczesne wdrożenie = najwyższa efektywność

• Działania ergonomiczne są najbardziej efektywne, gdy są podejmowane we wczesnych fazach procesu realizacji techniki (np. projektowania).
• Największe koszty ergonomii ponosi się w fazie eksploatacji, gdy trzeba korygować błędy.

Źródła poprawy efektywności systemów Człowiek–Obiekt Techniczny–Otoczenie (C–OT–O):

• Wykrywanie rezerw wydajności pracy
• Projektowanie i eksploatacja techniki z uwzględnieniem ergonomii
• Ulepszanie systemów sterowania (szczególnie przy nowych technologiach)
• Szkolenie i wdrażanie operatorów
• Zabezpieczenia pracy (BHP, komfort)
• Zadowolenie z pracy jako element motywacyjny i jakościowy

7-6. slajd 5

Klasy zaleceń poprawy efektywności ergonomicznej:

• Kompleksowa optymalizacja pracy:
  • Ulepszenie procesów informacyjnych i warunków fizycznych pracy (np. nowoczesne pulpity sterownicze).
• Optymalizacja struktury działań:
  • Integracja informacji, organizacja przestrzenna stanowiska, dopasowanie do algorytmów działania operatora.
• Optymalizacja parametrów pracy:
  • Dostosowanie rytmu pracy i odpoczynku do stopnia uciążliwości czynności.
• Kodowanie informacji:
  • Stosowanie odpowiednich kodów wizualnych i funkcjonalnych (np. symboli, kolorów), aby ułatwić rozpoznawanie.
• Wzmocnienie cech rozpoznawczych:
  • Poprawa widoczności i jednoznaczności sygnałów (np. barwy, kształty, oznaczenia).
• Szkolenie i trening:
  • Stosowanie symulatorów, trenażerów i psychologiczna analiza zadań operatora dla efektywnego uczenia.
• Uwzględnienie pamięci operatora:
  • Redukowanie obciążenia pamięci i przeciwdziałanie błędom wynikającym z zapominania.
• Optymalizacja tempa pracy:
  • Ustalenie realistycznych norm czasu, zgodnych z możliwościami człowieka.
• Poprawa samoregulacji działania:
  • Wzmocnienie sprzężeń zwrotnych i automatyzacja kontroli procesów (np. automatyczne programy technologiczne).

Wnioski końcowe:

• Największe efekty ekonomiczne i funkcjonalne uzyskuje się poprzez wdrażanie ergonomii na etapie projektowania.
• Systematyczne i kompleksowe podejście do ergonomii przynosi korzyści nie tylko ekonomiczne, ale też społeczne i zdrowotne.

7-6. slajd 6

7-6. slajd 7

Koszty a opłacalność ergonomii

• Wdrażanie ergonomii, humanizacji techniki i bezpieczeństwa pracy wymaga dodatkowych nakładów , co może zniechęcać inwestorów.
• Dlatego kluczowe jest precyzyjne określenie efektów ekonomicznych , aby uzasadnić opłacalność inwestycji.

Miary oceny ekonomicznej projektowania ergonomicznego

• Roczny efekt ekonomiczny
• Współczynnik efektywności ekonomicznej
• Okres opłacalności poniesionych nakładów

Do wyznaczenia efektu uwzględnia się:

• nakłady kapitałowe na system C–OT–O,
• koszt własny produkcji,
• nakłady na eksploatację.

Efekt powinien kompensować wydatki eksploatacyjne w dłuższej perspektywie.

Sposoby podnoszenia efektywności projektowania ergonomicznego

1. Zastosowanie technik komputerowych

• Skracają czas projektowania (np. stanowisk pracy, pulpitów).
  • Powstaje nowy układ „człowiek–komputer” → nowe wyzwania ergonomiczne.
• Modele fizyczne i matematyczne działalności operatora
  • Szczególnie istotne w złożonych systemach C–OT.
  • Zwiększają niezawodność i trafność projektu.

Ekonomiczne wskaźniki poprawy dzięki ergonomii

Można je mierzyć pośrednio przez:

• wzrost wydajności pracy,
• zmniejszenie braków i błędów,
• poprawę jakości produktów,
• redukcję liczby operatorów,
• ograniczenie strat czasu,
• wzrost zysków.

Nakłady dzielą się na:

• kapitałowe – do momentu rozpoczęcia produkcji,
• bieżące – w trakcie produkcji i eksploatacji.

Czynniki zwiększające efektywność ergonomii (slajd 8):

• skrócenie strat czasu roboczego,
• zmniejszenie liczby operatorów,
• wzrost niezawodności systemów C–OT,
• wydłużenie żywotności systemu,
• redukcja kosztów chorób zawodowych i wypadków,
• mniejsza rotacja kadry,
• wzrost wydajności → możliwość „zwolnienia” części systemów.

7-6. slajd 8

 Proces oceny efektywności działań ergonomicznych

Etapy oceny (slajd 10):

• Określenie typu systemu C–OT–O:
  • Ściśle zaprogramowane – operator nie zmienia tempa (np. linie produkcyjne).
  • Elastyczne – operator sam steruje tempem (np. systemy informacyjne).
  • Pośrednie – tempo można zmieniać, ale wydajność zależy od warunków zewnętrznych (np. rolnictwo).
• Wybór sposobu poprawy efektów ekonomicznych, dopasowany do typu systemu.
• Porównanie z wariantem bazowym – takim, w którym ergonomia nie została wdrożona.
• Uściślenie danych wyjściowych – lub ich oszacowanie.
• Obliczenie rocznego style.
• Wyznaczenie wartości efektu ekonomicznego.

7-6. slajd 9

Rola marketingu we współczesnym projektowaniu ergonomii

Nowoczesny marketing to filozofia zarządzania, która:

• rozpoznaje potrzeby rynku i klientów,
• dostosowuje ofertę do aktualnych i przyszłych oczekiwań,
• koordynuje produkcję, dystrybucję, serwis i sprzedaż,
• pomaga osiągać cele organizacji przez dostarczanie klientowi wartościowych produktów.

7-6. slajd 10

Marketing jako narzędzie identyfikacji potrzeb ergonomicznych

Służby marketingowe powinny analizować:

• poziom i kierunki rozwoju technik produkcyjnych i serwisowych,
• cechy produktu w kontekście użytkowania,
• poziom cenowy i konkurencyjność produktu,
• skuteczność działań sprzedażowych i promocyjnych.

Hierarchia potrzeb człowieka (wg Maslowa)

• Fizjologiczne (żywność, woda, powietrze)
• Bezpieczeństwa (mieszkanie, zdrowie)
• Socjalne (akceptacja, atrakcyjność, wygoda)
• Osobiste (edukacja, kultura, wypoczynek)

Typy konsumentów w marketingu

• Konsumenci indywidualni – marketing konsumpcyjny.
• Konsumenci przemysłowi – marketing przemysłowy.

Znaczenie otoczenia

• Otoczenie wewnętrzne: warunki pracy.
• Otoczenie zewnętrzne: analiza konkurencji („musisz wiedzieć wszystko o konkurencji”)

Projekt jako propozycja inwestycyjna

Projekt to baza do:

• oceny możliwości wytwórczych,
• analizy opłacalności (najczęściej szacunkowej i porównawczej).

Kryteria oceny projektu

Ilościowe:

• Techniczne,
• Ekonomiczne.

Niewymierne:

• Ergonomiczne i BHP,
• Ekologiczne,
• Społeczno-polityczne,
• Wykonalność projektu.

7-6. slajd 11

Zakres ocen ekonomicznych

• Mikroekonomiczny – z punktu widzenia firmy.
• Makroekonomiczny – z perspektywy gospodarki narodowej.

Ergonomia jako kluczowe kryterium jakości

• Jakość to stopień zbliżenia do doskonałości – obejmuje również ergonomiczność.
• W literaturze rośnie znaczenie pojęcia „jakości życia”, jako efektu humanizacji techniki.

Nowoczesne podejście: ergonomia = ekonomia

• Spełnianie wymagań ergonomicznych to dziś ekonomiczna konieczność, a nie tylko gest dobrej woli.
• Strategia: „najpierw zadowolenie klienta, potem zysk” – najlepsza broń w walce z konkurencją.

Warunki zwiększania wydajności i jakości (slajd 12)

• Motywacje psychologiczne są kluczem do osiągnięcia wysokiej jakości i wydajności w dobie rewolucji naukowo-technicznej.

7-6. slajd 12

1.  Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. Red. nauk. D. Koradecka. T.1-2. Warszawa, CIOP 1999.
2. Durlik I.: Inżynieria zarządzania. Cz. II. Warszawa, Placet 1996.
3. Górska E., Tytyk E: Ergonomia w projektowaniu stanowisk pracy. Podstawy teoretyczne. Warszawa, OWPW 1998.
4. Hempel L.: Człowiek i maszyna. Model techniczny współdziałania. Warszawa, WKiŁ 1984.
5. Smirnov B.A. i inni: Inżyniernaja psichołogija. Ekonomiceskije probliemy. Moskva, Ekonomika 1983.
6. KOWAL E.: Ekonomiczno-społeczne aspekty ergonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa - Poznań 2002.
7. SŁOWIKOWSKI J.: Planowanie i osiąganie wysokiej jakości ergonomicznej wyrobu. Materiały XI międzynarodowej Konferencji „Zintegrowane systemy zarządzania w przemyśle”, Dziwnówek, marzec 2001, Prace Naukowe Politechniki Szczecińskiej Nr 565, Inżynieria Jakości, Szczecin, 2001, s.339-354.