3-9. Wybrane wartości parametrów antropometrycznych

Do pomiaru parametrów antropometrycznych zastosowano skanery 3D. Rejestrowano skany całego ciała człowieka (10 pozycji pomiarowych) w celu wyznaczenia parametrów antropometrycznych takich jak wysokości, długości, szerokości, głębokości i zasięgi ciała człowieka oraz szczegółowo skany głowy, ręki, stopy w celu wyznaczenia parametrów antropometrycznych trzech wybranych części ciała w zakresie długości, szerokości oraz głębokości.

Pomiar wysokości ciała wykonano także przy użyciu stadiometru, natomiast część pomiarów antropometrycznych przeprowadzono przy użyciu taśmy mierniczej do pomiaru obwodu ciała. W taki sposób zmierzono obwody głowy, szyi, ramienia (w rozluźnieniu, w napięciu), przedramienia, nadgarstka, klatki piersiowej (nad biustem, w biuście, pod biustem), talii, bioder, uda, podudzia, kostki.

Pomiar wysokości ciała i niektóre pomiary obwodów wykonywano w pozycji Frankfurckiej z niewielkimi modyfikacjami wynikającymi z konieczności przeprowadzenia pomiaru wybranych obwodów. Pomiary wykonywano prostopadle do osi długich mierzonych części (ramienia, przedramienia, tułowia, uda, podudzia).

Wynikiem badań parametrów antropometrycznych jest Atlas miar człowieka zamieszczony na stronach internetowych CIOP-PIB: https://atlas.ciop.pl.

Dane antropometryczne zawierają dane dotyczące dorosłej populacji polskiej obejmującej kobiety oraz mężczyzn w wieku 20-70 lat. Opracowano je w dwóch wariantach:

• modele centylowe,
• podstawowy zbiór danych.

Proporcjonalne modele centylowe zostały zbudowane z łańcuchów wymiarowych uwzględniających osie obrotu w stawach, sumujących się do miary głównej (rys. 1). Stanowią one uproszczony obraz struktury biomechanicznej. Mogą służyć do budowy płaskich modeli (w skali 1:10), stosowanych jako operatywne narzędzie do kształtowania i kontroli pozycji ciała.

Zbiór obejmuje łącznie 80 cech somatycznych i funkcjonalnych oraz odpowiadających im wartości, obliczanych dla każdej z cech oddzielnie, w podziale na 5., 50. i 95. centyl kobiet i mężczyzn (rys. 2). W opracowaniu zbioru uwzględniono cechy objęte standardami zawartymi w normach europejskich. W zbiorze zamieszczono graficznie sylwetki człowieka lub części ciała oraz w tabelach odpowiadające im wartości wraz z nazwami i opisami poszczególnych cech.

Dane antropometryczne zostały opracowane przez zespół naukowy CIOP-PIB we współpracy z Akademią Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Akademią Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Instytutem Włókiennictwa w Łodzi, jako prognoza dla populacji polskiej na rok 2023. Wyniki przeprowadzonych badań wykazują na zwiększanie wysokości ciała oraz zmiany w strukturze populacji. W analizie danych oparto się na wysokości ciała jako cesze wiodącej, która posiada silną korelację z większością wymiarów części ciała i wskazuje na ich zwiększanie w czasie.

Dane opracowano na podstawie badania 1200 osób (kobiet i mężczyzn). Przeprowadzono je w sposób tradycyjny oraz z zastosowaniem skanerów 3D do wyliczenia wybranych parametrów antropometrycznych. Obwody głównych części ciała zmierzono z zastosowaniem taśmy mierniczej. Metodykę prowadzenia badań oraz weryfikację danych pomiarowych przeprowadzono we współpracy z ASP Kraków, AWF Warszawa, IW Łódź. Zbiór danych uzupełniano z wykorzystaniem „Atlasu miar człowieka. Dane do projektowania” (Gedliczka i in. 2000) oraz danymi wybranych cech populacji Wspólnoty Europejskiej zawartymi w normach europejskich.

Rys. 1. Modele centylowe kobiety

Rys. 2. Pozycja stojąca – wysokości mężczyźni

Dane antropometryczne zawierają między innymi:

• wysokości poszczególnych części ciała (rys. 2),
• głębokości (rys. 3) i szerokości poszczególnych części ciała,
• obwody poszczególnych części ciała (rys. 4).

Rys. 3. Pozycja stojąca – głębokości kobiety

Rys. 4. Pozycja stojąca – obwody mężczyźni

Wymiary antropometryczne wyliczane były na podstawie skanów wykonanych zarówno
w pozycji stojącej, jak i pozycji siedzącej, w przypadku której także wyznaczono wybrane parametry antropometryczne:

• wysokości poszczególnych części ciała (rys. 5),
• głębokości poszczególnych części ciała (rys. 6),
• szerokości poszczególnych części ciała (rys. 7).

Rys. 5. Dane antropometryczne – wysokości poszczególnych części ciała

Rys. 6. Dane antropometryczne – głębokości poszczególnych części ciała

Rys. 7. Dane antropometryczne – szerokości poszczególnych części ciała

 Ponadto w zakresie wymiarów antropometrycznych szczegółowo opisano wymiary:

• głowy (rys. 8),
• ręki (rys. 9),
• stopy (rys. 10).

Rys. 8. Dane antropometryczne – wymiary głowy

Rys. 9. Dane antropometryczne – wymiary ręki

Rys. 10. Dane antropometryczne – wymiary stopy

1. Diffrient N., Tilley A.R., Harman, D.: Humanscale 1/2/3. Cambridge, Mass.: The MIT Press. 1990.
2. Gedliczka A. Atlas miar człowieka – dane do projektowania i oceny ergonomicznej. CIOP Warszawa 2001. ISBN: 8388703382.
3. Nowak E. Atlas antropometryczny populacji polskiej dane do projektowania. IWP Warszawa 2000. ISBN: 83-909358-1-3.
4. PN-90/N-08000 Wymiary ciała ludzkiego. Dane ergonomiczne do projektowania [1990]. Norma wycofana.
5. PN-EN 547-3+A1:2010 – wersja polska. Bezpieczeństwo maszyn -- Wymiary ciała ludzkiego -- Część 3: Dane antropometryczne.
6. PN-80/N-08001 Dane ergonomiczne do projektowania. Granice zasięgu rąk. Wymiary [1980].
7. PN-81/N-08002 Dane ergonomiczne do projektowania. Granice ruchu stopy. Wymiary kątowe [1981].
8. PN-EN ISO 15535:2013-04 – wersja angielska. Wymagania ogólne dotyczące ustalania antropometrycznych baz danych.
9. PN-EN ISO 20685-2:2017 – wersja angielska. Ergonomia -- Metodyka skanowania 3D do celów międzynarodowych baz danych antropometrycznych -- Część 2: Protokół oceny kształtu powierzchni i powtarzalności położenia punktów odniesienia.