3-6. Geometria stanowisk pracy siedzącej – stanowiska komputerowe

• Praca siedząca:
  • Ogranicza ruch, zwiększa precyzję, ale prowadzi do obciążeń statycznych.
• Główne źródła uciążliwości:
  • Obciążenie mięśniowo-szkieletowe
  • Zmęczenie wzroku
  • Stres psychiczny
• Kluczowe czynniki ergonomiczne:
  • Sprzęt komputerowy
  • Regulowane meble (biurko, krzesło)
  • Pomocnicze elementy: podnóżek, podpórka nadgarstka, uchwyt na dokumenty

Antropometria: Projektowanie wg zakresu 5. centyl kobiet – 95. centyl mężczyzn.

3-6. slajd 1

3-6. slajd 2a

3-6. slajd 2b

3-6. slajd 3A 

3-6. slajd 3B 

Główne źródła:

• Statyczne obciążenie mięśni kręgosłupa, barków, karku i rąk.
• Długotrwała pozycja siedząca – prowadzi do:
  • Nacisku na dyski międzykręgowe
  • Zmęczenia mięśni
  • Dolegliwości bólowych (kark, plecy, barki, nadgarstki)

3-6. slajd 4 

3-6. slajd 5

Czynniki pogarszające:

• Brak podłokietników
• Złe ustawienie monitora i klawiatury
• Brak podparcia pleców

Wpływ warunków pracy:

• Ergonomiczne środowisko pracy = zmniejszone ryzyko bólu i zmęczenia.
• Dobre praktyki:
  • Regulacja sprzętu i mebli
  • Odpowiednie oświetlenie, mikroklimat, ograniczenie promieniowania
  • Organizacja pracy:
    • Przerwy: co godzinę, 5–10 minut
    • Mikropauzy – krótkie, naturalne przerwy na rozluźnienie mięśni
    • Aktywność: rozciąganie, spacery, zmiana pozycji

Kluczowe zalecenia ergonomiczne:

Wyposażenie podstawowe

Monitor:

• Regulacje: pochylenie (do tyłu 20°, do przodu 5°), obrót (360°), regulacja wysokości (min. 15 cm).
• Odległość obserwacji: 450–750 mm.
• Obraz: stabilny, bez migotania, wyraźne i czytelne znaki.
• Preferowana pozytywowa polarność (jasne tło).
• Obudowa matowa, antyodblaskowa.

3-6. slajd 6

Klawiatura:

• Oddzielna od monitora.
• Regulacja pochylenia: 0°–25°.
• Wysokość 2. rzędu klawiszy od podstawy: max 30 mm.
• Klawisze i powierzchnia matowe, bez ostrych krawędzi.
• Przestrzeń na blat przed klawiaturą: 100–150 mm (dla podparcia dłoni).

3-6. slajd 7

Siedzisko:

• Stabilne (5-ramienne).
• Regulacja wysokości siedziska: 40–50 cm.
• Oparcie: regulacja wysokości (0–20 cm) i pochylenia (od 5° do przodu do 24° do tyłu).
• Zalecana synchronizacja pochylenia siedziska i oparcia.
• Kształt dopasowany do kręgosłupa i ud.
• Zalecane podłokietniki.

3-6. slajd 8

3-6. slajd 9

Stół:

• Minimalne wymiary: szerokość blatu 75 cm, głębokość 80 cm (min. 30 cm pod klawiaturę, 45 cm pod monitor).
• Regulacja wysokości: blat pod klawiaturę 60–75 cm, pod monitor 70–95 cm.
• Jeśli brak regulacji: standardowa wysokość blatu 70–72 cm.
• Przednia krawędź blatu: zaokrąglona.

3-6. slajd 10

Wyposażenie dodatkowe

Uchwyt na dokumenty:

• Stabilny, matowy.
• Pozycja: na wysokości i w odległości oczu jak ekran, najlepiej między monitorem a klawiaturą lub obok monitora.

Podnóżek:

• Szczególnie dla niskich osób.
• Regulowany kąt pochylenia.

Wspornik nadgarstkowy:

• Chroni przed przeciążeniem nadgarstków i mięśni.

3-6. slajd 11 

 Ustawienie stołu i krzesła:

• Górna krawędź monitora na wysokości oczu.
• Blat pod klawiaturę na wysokości łokcia przy zgiętym ramieniu.
• Klawiatura 10–15 cm od krawędzi stołu dla podparcia dłoni.

Ustawienie sprzętu:

• Monitor nie na jednostce centralnej.
• Uchwyt na dokument – między monitorem a klawiaturą lub obok monitora.

Ustawienie stanowiska w pomieszczeniu:

• Monitor bokiem do okna, nie przodem ani tyłem.
• Linie widzenia równoległe do linii okien i oświetlenia.
• Odległość od okna: min. 1 m.
• Odległość między monitorami: min. 60 cm.
• Odległość między tyłem monitora a sąsiadującym operatorem: min. 80 cm.
• Podłoga z wykładziną antyelektrostatyczną.
• Żaluzje przy oknach (poza ekspozycją północną).

3-6. slajd 12

3-6. slajd 13

3-6. slajd 14

Oświetlenie

• Zadania wzrokowe przy komputerze: czytanie dokumentów i klawiatury oraz czytanie z monitora.
• Oświetlenie musi:
• • zapewniać komfort widzenia przy obu rodzajach zadań,
  • mieć wysokie natężenie na klawiaturze i stole, lecz nie na ekranie (aby nie obniżać kontrastu).

Wymagania normowe:

• Polska norma: 500 lx,
• Normy zagraniczne: 300–750 lx, w zależności od intensywności pracy.

Olśnienie i oprawy oświetleniowe:

• Należy ograniczyć olśnienie odbiciowe od ekranu.
• Rekomendowane oprawy:
• • dark-light (L ≤ 200 cd/m² powyżej 50° od pionu),
  • pośrednie (świecące w górę) – eliminują olśnienie, ale zwiększają zużycie energii (nawet o 74%).

Rozkład luminancji:

• Zalecany kontrast luminancji między ekranem, dokumentami itd. mniejszy niż 1:10.

Rodzaj oświetlenia:

• Zalecane: ogólne, sufitowe.
• Niezalecane: miejscowe, chyba że to specjalne oprawy do pracy z komputerem (z odpowiednim rastrem i odbłyśnikiem).

Mikroklimat

Zalecane temperatury:

• Zima: 20–24°C
• Lato: 23–26°C

Wilgotność względna:

• Powinna wynosić minimum 40%, zależnie od temperatury:
• • 20°C: 60–80%
  • 22°C: 50–70%
  • 24°C: 45–65%
  • 26°C: 40–60%

Dobre parametry mikroklimatu redukują problemy z suchymi oczami i skórą.

Hałas

• Podczas trudnej pracy przy komputerze poziom hałasu powinien wynosić: 35–55 dB(A).

• Laptopy coraz częściej pełnią rolę stacjonarnych komputerów.
• Ze względu na ergonomię należy dostosować stanowisko do wymagań rozporządzenia z 18 października 2023 r. (Dz.U. 2023, poz. 2367).
• Główny problem: zapewnienie prawidłowej pozycji ciała.

Rekomendowane rozwiązania:

• Laptop jako jednostka centralna, z:
• • zewnętrznym monitorem,
  • klawiaturą i myszą.
• Podstawki pod laptopa, które unoszą ekran na wysokość wzroku (często z wbudowaną klawiaturą).
• Stacja dokująca – umożliwia szybkie podłączenie laptopa do pełnego stanowiska.

1. Batogowska A., Słowikowski J.: Atlas antropometryczny dorosłej ludności Polski dla potrzeb projektowania. Prace i Materiały IWP 1989, z. 137.
2. Bergqvist V.: Video display terminals and health. A technical and medical appraisal of the state of the art. Scand. J. Work Environ. Health 1984, 10, suppl. 2.
3. Bugajska J.: Kształtowanie stanowisk pracy siedzącej na przykładzie stanowiska operatora komputerowego. W: Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. Red. nauk. D. Koradecka. Warszawa, CIOP 1999.
4. Bugajska J.: Obciążenie wysiłkiem statycznym i monotypowym. Rozprawa doktorska. Warszawa, CIOP 1994.
5. Grandjean E.: Ergonomics in computerized offices. London, Taylor & Francis 1990.
6. Komputerowe stanowisko pracy - aspekty zdrowotne i ergonomiczne. Red. J. Bugajska. Wyd. 3 zaktualizowane. Warszawa, CIOP -PIB 2003.
7. PN-EN ISO 9241-5:2002 Wymagania ergonomiczne dotyczące pracy biurowej z zastosowaniem terminali wyposażonych w monitory ekranowe (VDT) -- Część 5: Wymagania dotyczące rozmieszczenia elementów stanowiska pracy i pozycji.
8. PN-EN 12464-1:2022-01 Światło i oświetlenie -- Oświetlenie miejsc pracy -- Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach.
9. PN-EN 547-3+A1:2010 Bezpieczeństwo maszyn wymiary ciała ludzkiego część 3: dane antropometryczne.