3-3. Wymiary ciała ludzkiego jako czynnik determinujący strukturę przestrzenną obiektu technicznego

Humanistyczne podejście w ergonomii

• Projektowanie obiektów technicznych zgodnie z miarą człowieka to fundamentalna zasada ergonomii.
• Przykładowa inspiracja: Protagoras („Człowiek miarą wszechrzeczy”) – idea dostosowania otoczenia do użytkownika.

3-3. slajd 1

Historia i klasyczne koncepcje

• - Prekursorzy antropometrii to artyści i architekci:
  • Leonardo da Vinci – „Człowiek witruwiański”.
  • Albrecht Dürer – Traktat o proporcjach (1588).
  • Le Corbusier – „Modulor” (1948) – proporcje ludzkiego ciała jako baza dla architektury, oparte na złotym podziale.

3-3. slajd 2

Nowoczesne podejście – dane antropometryczne

• Obecnie projektowanie bazuje na danych pomiarowych dużych populacji (antropometria).
• Uwzględnia się: wiek, płeć, narodowość (np. dla Polski: osoby 20–65 lat = ok. 22 mln).
• Kluczowe są centyle (percentyle):
  • 5. i 95. centyl – wartości skrajne (obejmują 90% populacji),
  • 50. centyl – wartość przeciętna (średnia).

Rodzaje cech antropometrycznych:

• Somatyczne: wysokości, długości, szerokości, głębokości, obwody.
• Funkcjonalne: zakresy ruchów, kąty, dystanse.

Ważne parametry ergonomiczne w projektowaniu stanowisk pracy:

• Pozycja stojąca: zasięgi rąk/nóg, wysokość wzrokowa, barkowa, łokciowa, pole widzenia.
• Pozycja siedząca: dodatkowo wysokość podkolanowa, długość siedzeniowa, grubość uda.

3-3. slajd 3A

3-3. slajd 3B

Struktura przestrzenna obiektu technicznego:

Definicja i zakres

• To kształt, konfiguracja, wielkość oraz rozmieszczenie elementów technicznych.
• W ergonomii skupiamy się na tzw. interfejsie człowieka z maszyną (np. pulpity, panele, narzędzia).

Punkty kontaktowe (touch points):

• To miejsca fizycznego lub wizualnego kontaktu człowieka z urządzeniem (np. joystick, monitor).
• Ich rozmieszczenie musi odpowiadać wymiarom użytkowników, by zapewnić:
  • Komfort,
  • Bezpieczeństwo,
  • Sprawność pracy.

Kluczowa zasada ergonomii:

„Technika ma się dostosować do człowieka, a nie człowiek do techniki.”

• Projektowanie układu człowiek–maszyna musi zawsze uwzględniać całą grupę użytkowników, a nie zmuszać ludzi do dostosowania się (np. przez selekcję czy specjalne szkolenia).
• Zlekceważenie tej zasady może prowadzić do:
  • Problemów zdrowotnych,
  • Zmniejszenia wydajności,
  • Strat finansowych i wizerunkowych.

Ilustracja problemu:

• Rysunek wg W.T. Singletona: człowiek „doprojektowany” do niewłaściwego układu sterowania (slajd 3-3. slajd 4) – pokazuje absurdy złego projektowania.

3-3. slajd 4

Podsumowanie:

• Miary człowieka są punktem wyjścia, nie dodatkiem do projektu.
• Antropometria i ergonomia muszą być zastosowane już na etapie koncepcji technicznej, a nie post factum.
• Celem jest bezpieczne, wygodne i wydajne środowisko pracy, dostosowane do realnych użytkowników, a nie idealnego „modelowego” człowieka.

 Miara człowieka

• Ergonomia opiera się na dostosowaniu obiektów technicznych do  miar człowieka .
• Historia:
  • Leonardo da Vinci – rysunek człowieka.
  • Albrecht Dürer – traktat o proporcjach (1588).
  • Le Corbusier – Modulor (1948), system proporcji oparty na złotym podziale i wymiarach ludzkiego ciała.
• Współczesna antropometria wykorzystuje dane statystyczne:
  • 5., 50. i 95. centyl – zakres obejmujący 90% populacji.
  • Cechy somatyczne (wzrost, długości, szerokości) i funkcjonalne (zakresy ruchu, zasięgi).
• Norma:  PN-EN 547-3+A1:2010 – kluczowe dane dla projektowania stanowisk pracy.
• Punkty kontaktowe („touch points”) muszą odpowiadać wymiarom populacji.
• Zasada ergonomii: to obiekt ma być dostosowany do człowieka, nie odwrotnie.
• Ignorowanie tej zasady może prowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych, ergonomicznych i ekonomicznych.