2-7. Choroby zawodowe - przyczyny występowania i skutki

Istnieje możliwość poprawy niekorzystnej sytuacji epidemiologicznej w zakresie chorób o najwyższej zapadalności pod warunkiem właściwie zorganizowanej profilaktyki technicznej i medycznej.

Duża częstość występowania przewlekłych chorób narządu głosu jest w znacznej mierze artefaktem statystycznym. Istniejące nieprawidłowości diagnostyki mogą być wyeliminowane przez wprowadzenie ostrzejszych kryteriów diagnostycznych w nowym wykazie chorób zawodowych, właściwe określenie populacji o zwiększonym ryzyku i wprowadzenie obowiązkowych badań laryngologicznych w badaniach wstępnych pracowników kwalifikowanych do zawodów połączonych z ryzykiem nadmiernego obciążenia narządu głosu.

Ryzyko zawodowego uszkodzenia słuchu może być w znacznym stopniu ograniczane przez właściwie zorganizowaną profilaktykę lekarską i stosowanie ochronników słuchu. Wyjątkowo w tej chorobie istnieją metody diagnostyczne, pozwalające na wykrycie uszkodzenia słuchu w okresie wczesnym, zanim stopień ubytku słuchu osiągnie rozmiary o istotnym znaczeniu klinicznym. Należy jednak prawidłowo wykorzystywać istniejące metody i przestrzegać właściwej strategii badania.

Znaczną większość stwierdzanych chorób zakaźnych i inwazyjnych stanowi wirusowe zapalenie wątroby u pracowników służby zdrowia. Mimo wyraźnej tendencji malejącej, zapadalność w Polsce na tę chorobę jest nadal bardzo duża, w przeciwieństwie do danych z rozwiniętych krajów świata. Istotną poprawę w tej sytuacji można osiągnąć przez upowszechnianie szczepień ochronnych i rygorystyczne przestrzeganie obowiązku stosowania sprzętu jednorazowego użytku.

Zapadalność na pylice płuc w wielu rozwiniętych krajach wyraźnie maleje, natomiast w Polsce od 10 lat utrzymuje się na poziomie około 1.000 nowych zachorowań rocznie. Ta niekorzystna sytuacja epidemiologiczna może ulec poprawie przez usprawnienie przede wszystkim technicznych środków zwalczania zapylenia i prawidłową organizację profilaktyki medycznej. W obu przypadkach istnieją niewykorzystane możliwości poprawy sytuacji epidemiologicznej. W górnictwie węgla kamiennego, w przodkach i wyrobiskach chodnikowych stężenie pyłu przekracza normatywy higieniczne na znacznej większości stanowisk pracy. Przeprowadzona analiza możliwości zmniejszenia emisji pyłu wykazała, że takie możliwości istnieją i określono sposoby uzyskania poprawy tej sytuacji. Można również określić stopień indywidualnego ryzyka przez wprowadzenie indywidualnych pyłomierzy i tzw. dawki skumulowanej, stanowiącej iloczyn średniego stężenia pyłu i liczby lat narażenia. Można w ten sposób określić krytyczną dawkę, powyżej której wzrasta ryzyko zachorowania na pylicę.

Usprawnienie profilaktyki lekarskiej winno polegać na dążeniu do możliwie wczesnego rozpoznawania początkowych zmian pyliczych. Zdjęcia rentgenowskie małoobrazkowe powinny być zastąpione przez pełnowymiarowe zdjęcia o dobrej jakości technicznej. Odczytywanie zdjęć winno być dokonywane przez doświadczonych specjalistów przy wykorzystaniu Międzynarodowej Klasyfikacji Pylic. Istnieją wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia regulujące zasady monitorowania pracowników narażonych na pyły mineralne.

Poświęcenie szczególnej uwagi kilku najczęściej występującym chorobom nie oznacza zaniedbania profilaktyki innych chorób zawodowych, których przebieg może stanowić poważne zagrożenie zdrowia i życia, a ich następstwa mogą prowadzić do trwałej niepełnosprawności. Należy również dołożyć wszelkich starań w celu poprawy wykrywalności chorób zawodowych obciążonych błędem niedoszacowania.