8-4. Kształtowanie kultury bezpieczeństwa i higieny pracy w systemach zarządzania

Zarówno o wdrożeniu i funkcjonowaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, jak i o kształcie kultury bezpieczeństwa i jej zmianach decyduje zaangażowanie najwyższego kierownictwa.  Ma ono decydujący wpływ na ustalenie przyjmowanych w organizacji wartości oraz kształtowanie postaw i zachowań , które z tych wartości wynikają. Przystępując do wdrażania systemu zarządzania, kierownictwo deklaruje swoje zaangażowanie w problemy bezpieczeństwa i higieny pracy. Opracowuje i publikuje politykę bezpieczeństwa i higieny pracy. Ogłoszenie deklaracji polityki jest równocześnie sygnałem, że bezpieczeństwo i higiena pracy zostały uznane za wartość istotną dla organizacji.

Samo ogłoszenie polityki nie może zmienić niczego w kulturze bezpieczeństwa organizacji. Musi być poparte widocznym zaangażowaniem kierownictwa, które powinno aktywnie uczestniczyć w kreowaniu nowych postaw i zachowań oraz dawać osobisty przykład.

Kierownictwo może wykazywać swoje zaangażowanie między innymi przez:

• ustalanie ogólnych celów bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z realizacją polityki i zapewnianie środków potrzebnych do ich realizacji,
• zaangażowanie własnego czasu w działania zmierzające do poprawy stanu bezpieczeństwa,
• zapewnienie, że bezpieczeństwo jest uwzględniane we wszystkich działaniach organizacji,
• omawianie problemów bezpieczeństwa na zebraniach,
• regularne przeglądy bezpieczeństwa i higieny pracy.

O zaangażowaniu kierownictwa w problemy bhp mogą świadczyć wizyty na wydziałach produkcyjnych. Pracownicy muszą jednak wiedzieć, że przyczyną tych wizyt nie są problemy produkcyjne, lecz problemy związane z bezpieczeństwem ich pracy. W przeciwnym razie powstanie przekonanie, że mimo formalnej deklaracji kierownictwo przywiązuje wagę wyłącznie do spraw produkcji, a opublikowanie polityki nie będzie miało żadnego wpływu na zmianę kultury bezpieczeństwa. Podobny efekt może wywołać niestosowanie się przedstawicieli kierownictwa do zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Budowie i umacnianiu nowej kultury bezpieczeństwa sprzyja wykreowanie wśród członków najwyższego kierownictwa postaw przywódczych. Podstawowe cechy działań przywódców zestawiono w tab. 1 z cechami działań kierowników czerpiących swoją władzę z autorytetu formalnego [2]. 

Tabela 1. Autorytet formalny i przywództwo 

Przywódca wyraża zainteresowanie problemami pracowników i udziela im wsparcia, ustala jasne cele i wyjaśnia pracownikom oczekiwania i odpowiedzialności związane z ich realizacją oraz motywuje do postępowania zgodnego z ustalonymi zasadami i procedurami. Jego troska o środowisko pracy i pracowników, wychodząca poza wymagania przepisów, oraz motywujące wpływanie na ich zachowania odgrywają istotną rolę w ukształtowaniu pozytywnej kultury bezpieczeństwa.

Jako cechy charakteryzujące skutecznych przywódców wymienia się pasję i entuzjazm, uczciwość i otwartość, silną motywację i wiarę w możliwości osiągnięcia wytyczonych celów, a także dużą inteligencję i elastyczność. Widoczne przywództwo najwyższego kierownictwa w procesie zmian pomaga w skutecznym wdrożeniu systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy i wprowadzeniu zmian kulturowych wspierających jego funkcjonowanie.