6.13 Zagrożenia związane z użytkowaniem środków transportu wewnątrzzakładowego

Suwnice są najczęściej spotykanymi urządzeniami dźwignicowymi w transporcie wewnątrzzakładowym w zakładów pracy, które charakteryzują się pracą przerywaną, cykliczną. Obsługiwane są przez operatorów z poziomu kabiny i/lub zdalnie z poziomu roboczego hali. Wykorzystanie ww. urządzeń w pracach transportowych wpływa nie tylko na efektywność realizowanych zadań związanych z przemieszczaniem ładunków w miejscu pracy, ale również wpływa w dużej mierze na poprawę warunków pracy eliminując konieczność ich dźwigania lub przenoszenia.

Dźwignice, w tym suwnice, charakteryzują się pracą przerywaną (cykliczną), która obejmuje czynności:

• mocowanie (zaczepienie) zawiesi na transportowanym ładunku
• podejmowanie ładunków z miejsca ich składowania (pola odkładczego),
• nadzorowanie transportowanego ładunku do miejsca docelowego,
• odstawianie ładunku,
• zdejmowanie zawiesi (odczepienie) z ładunku.

Zapewnienie bezpieczeństwa w obsłudze tych urządzeń powinno wynikać z właściwej organizacji pracy w miejscu ich użytkowania (wyznaczenia dróg transportowych, stref niebezpiecznych, czy też zabezpieczenia osób i urządzeń znajdujących się w obszarze ich oddziaływania itp.) oraz z doboru wysoko wykwalifikowanego personelu realizującego czynności związane z ich obsługą. Podejmowanie tych działań jest ważne, gdyż dość często są to urządzenia o dużej wartości, które zajmują kluczową pozycję w procesie technologicznym realizowanym w przemyśle wytwórczym lub na budowie. Dlatego też, ich operatorzy powinni być starannie dobierani i posiadać odpowiednie kwalifikacje, a pracownicy wspomagający te prace powinni być odpowiednio przeszkoleni w zakresie bezpieczeństwa prac realizowanych przez sygnalistę-hakowego. Od wprowadzenia rozporządzenia MPiT w roku 2018 [7] funkcje sygnalisty-hakowy zostały rozdzielone i przy transporcie ładunków wymagany jest udział dwóch osób pełniących oddzielne funkcje sygnalisty i hakowego.

6-13. slajd 19

Pracodawca jest zobligowany do sporządzenia procedur postępowania w przypadku, gdy transport ładunku jest prowadzony nad stanowiskami pracy. Dodatkowo powinien wskazać strefę bezpieczeństwa wokół transportowanego ładunku. W tym zakresie z pomocą przychodzi technologia, gdzie zastosowanie projektorów umieszczonych na zawiesiu może wyznaczać taką strefę wyświetlając linię lub strefę zagrożenia.

6-13. slajd 20

Pracodawca jest zobligowany do systematycznej kontroli stanu technicznego dźwignic, w tym sprawdzania stosowanych zawiesi (zespół składający się z oka zawiesia na którym zawieszony jest łańcuch lub łańcuchy zakończone hakami), które powinny być oznakowane tabliczkami znamionowymi i posiadać oznakowanie „CE”. Zawiesia powinny być kontrolowane zgodnie z wytycznymi producenta. W przypadku braku wytycznych producenta, zleca się kontrole doraźne okresowe, a przynajmniej raz do roku powinny być poddane próbie obciążeniowej (§73 rozporządzenia MI [8]). Dodatkowo jeżeli na torze jezdnym jedno z urządzeń (w przypadku suwnic) jest naprawiane, to obsługujący przed rozpoczęciem pracy na drugim urządzeniu powinien zapoznać się z zakresem prowadzanych prac, omówić proces użytkowania sprawnego urządzenia oraz sprawdzić, czy odboje i krzywki jako wyłączniki krańcowe przed naprawianym urządzeniem są właściwie zamontowane i spełniają swoje przeznaczenie, a urządzenie sterujące (kaseta, panel sterowniczy) jest zabezpieczony przed nieupoważnionym dostępem.

6-13. slajd 21

Zapewnienie bezpieczeństwa jest obszernym zagadnieniem i nie sposób wszystko w tak krótkim materiale zamieścić, dlatego też przedstawiono kilka podstawowych zasad bezpieczeństwa związanych z użytkowaniem dźwignic, a mianowicie, zabronione jest:

• użytkowanie urządzeń technicznych, gdy są niesprawne lub nie zostały dopuszczone do eksploatacji przez organ dozoru technicznego oraz uprawnionego konserwatora,
• użytkowanie urządzeń, gdy na trasie transportu ładunków znajdują się ludzie lub przeszkody (pozostawione przedmioty),
• użytkowanie urządzeń na wolnym powietrzu w złych warunkach atmosferycznych,
• transportowanie ładunków w pobliżu lub nad stanowiskami i kabinami pojazdów, przy lub w których znajdują się ludzie,
• uruchamianie suwnicy, gdy na jej pomoście lub na torze jednym znajdują się osoby postronne,
• podnoszenie ładunków o masie większej niż udźwig urządzenia,
• podnoszenie ładunków przymarzniętych, przyspawanych, przykręconych lub przysypanych ziemią,
• przewożenia na urządzeniu osób postronnych,
• blokowanie wyłączników bezpieczeństwa przy barierkach, klapach i drzwiach urządzeń,
• przenoszenia ludzi na podnoszonych i transportowanych ładunkach,
• podejmowanie ładunków za pomocą zawiesi, które nie są odpowiednio przystosowane,
• podnoszenie ładunków, które są poza zasięgiem urządzenia,
• pozostawianie urządzeń bez nadzoru, gdy na haku jest zawieszony ładunek.

W prawodawstwie polskim, na dzień dzisiejszy nie obowiązują dedykowane, szczegółowe akty prawne odnoszące się do zapewnienia bezpieczeństwa i użytkowania dźwignic, wyjątek stanowią żurawie wieżowe, dla których w roku 2018 wydano akt prawny regulujący kluczowe elementy zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania żurawi wieżowych (rozporządzenie MPiT [7]). W roku 2012 wycofano bez zastąpienia rozporządzenie w sprawie obsługi suwnic (rozporządzenie MPiOS, MPC, MPL, MGiE, MPRiS, MŻ, MK, MB oraz MZ [9]), które jako nieobowiązujące może służyć jako zbiór dobrych praktyk, ale należy brać pod uwagę fakt, że rozwiązania te aktualne były w latach 50 ubiegłego wieku i mogą odstawać od obecnych funkcjonujących zasad bezpieczeństwa.

Dźwignice podlegają wymaganiom aktualnie obowiązującym aktom prawnym w zakresie uprawnień obsługi i badań dozorowych związanych z Urzędem Dozoru Technicznego (rozporządzenie MPiT [2], rozporządzenie MPiT [3] i rozporządzenie RM [10]) oraz w zakresie zasad i warunków zapewnienia bezpieczeństwa ich użytkowania (w tym projektowania i obsługi maszyn, czy też warunków pracy) – rozporządzenie MPiPS [4], rozporządzenie MG [5], ustawa KP [11] i rozporządzenie MG [12].