6-12. Pierwsza pomoc

Krwotok – jest to wynaczynienie się krwi z układu krwionośnego wskutek urazowego lub chorobowego uszkodzenia ściany naczyń czy serca. Krwotok może być żylny, miąższowy i tętniczy. W zależności od przestrzeni, do której następuje wylew krwi, krwotok może być zewnętrzny lub wewnętrzny. Krwotok ma charakter krwotoku zewnętrznego, jeśli krew wylewa się na zewnątrz powłok oraz wewnętrznego, jeśli krew wylewa się do zamkniętych jam ciała (jama brzuszna, jama opłucnowa, osierdzie i inne) lub uszkodzonych narządów (wątroba, śledziona). W ciele człowieka stale krąży około 5 litrów krwi. Utraty do 10 proc. krwi organizm prawie nie zauważa, natomiast gdy wypłynie jej więcej - spada ciśnienie krwi, poszkodowany może czuć duszność, ogólne osłabienie, senność, jego skóra staje się blada i wilgotna. Gdy krwotok nie zostanie zatamowany może dojść do utraty przytomności.

Dużą trudność stanowi ocena ilości utraconej krwi. Około 250 ml krwi może być powodem zakrwawienia całego ubrania rannej osoby, nie stanowiąc zagrożenia życia poszkodowanego. Na przykład skóra głowy posiada bardzo dobrze rozwiniętą sieć naczyń krwionośnych, stąd nawet niewielkie krwawienie na głowie wygląda dramatycznie.

Skutki krwotoku zależą także od szybkości utraty krwi. Nagła utrata powyżej 500÷1000 ml krwi jest niebezpieczna, może powodować wstrząs, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

W przypadku krwotoku wewnętrznego ocena ilości utraconej krwi jest praktycznie niemożliwa. Stąd tępe urazy nadbrzusza ze względu na możliwość rozerwania narządów wewnętrznych i spowodowania krwotoku są bardzo niebezpieczne. Rozpoznanie krwotoku wewnętrznego odbywa się na podstawie pośrednich objawów wstrząsu.

Duża i nagła utrata krwi oraz wywołany tym wstrząs są bezpośrednią przyczyną zagrożenia życia. U dorosłej osoby utrata około 1 litra krwi stanowi już groźbę powstania wstrząsu.

Tabela 1. Utrata krwi w zależności od miejsca urazu

Tabela 2. Klasyfikacja utraty krwi dla mężczyzny o masie 70 kg

Osoby udzielające pierwszej pomocy powinny znać objawy wstrząsu. Należą do nich:

• przyspieszenie tętna powyżej 140 uderzeń na minutę,
• spadek ciśnienia tętniczego poniżej 80÷70 mm Hg,
• pobudzenie ruchowe, niepokój,
• częste zaburzenia orientacji,
• bladość skóry, szum w uszach, mroczki przed oczami,
• zawroty głowy,
• skłonność do omdleń przy próbie przyjmowania pionowej postawy ciała.