6-11. Czynniki biologiczne

W skali światowej brak jest ogólnie akceptowanych kryteriów oceny narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne, odwrotnie niż ma to miejsce w odniesieniu do większości czynników chemicznych i fizycznych. Przy podejrzeniu, że określona grupa pracowników narażona jest na działanie jednego lub kilku SCB, mogącego(ych) powodować objawy chorobowe w tej grupie, należy zasadność takiego przypuszczenia potwierdzić poprzez [11]:

• wykrycie danego czynnika w środowisku pracy i określenie wielkości ekspozycji
• bezpośrednie stwierdzenie obecności czynnika biologicznego w organizmie chorego pracownika, najczęściej przez posiew badanego materiału klinicznego (krew, mocz, kał, plwocina, wymaz z gardła, płyn mózgowo-rdzeniowy, punktat z węzłów chłonnych itd.) na odpowiednie pożywki, rzadziej przez sporządzenie preparatu mikroskopowego, wstrzyknięcie materiału klinicznego zwierzętom doświadczalnym lub zastosowanie bardzo czułych metod genetycznych, np. łańcuchowej reakcji polimerazy (Polymerase Chain Reaction, PCR)
• pośrednie wykrycie kontaktu z tym czynnikiem poprzez stwierdzenie dodatniej reakcji immunologicznej pracownika na antygen danego czynnika (ma to znaczenie w ustalaniu czynnika wywołującego zarówno chorobę zakaźną, jak i alergiczną), najczęściej za pomocą badania serologicznego (próbki surowicy krwi) testem immunoenzymatycznym (ELISA), aglutynacji, precypitacji w żelu czy radioimmunoabsorpcji (RAST).

W porównaniu do innych aerozoli, bioaerozole wymagają specyficznych procedur pobierania próbek. Tradycyjne metody pobierania próbek (tj. filtracja i impakcja, włączając w to impingement czyli impakcję do cieczy) i ich analizy (metody hodowlane) są ukierunkowane na ocenę żywych cząstek mikroorganizmów takich jak konidia, spory i komórki wegetatywne. Wykorzystując te metody nie bierze się pod uwagę znaczenia cząstek niezdolnych do wzrostu i tworzenia kolonii, martwych drobnoustrojów oraz ich fragmentów. Konsekwencją takiego działania, mierząc tylko niewielką część obecnych w danym środowisku cząstek, jest świadome niedoszacowanie prawdziwego, realnego narażenia powodowanego przez czynniki biologiczne.

W procesie wykrywania obecności czynników biologicznych w środowisku pracy i określania rozmiarów ekspozycji największe znaczenie ma badanie bioaerozoli. Istotne może być również mikrobiologiczne badanie próbek pyłu osiadłego, surowców (np. zboża, siana), gleby, odpadów, kompostu, nawozu, ścieków, wody i roślin, a także wymazów ze ścian, podłóg i mebli. Badanie to najkorzystniej jest wykonać metodą rozcieńczeń płytkowych, polegającą na posiewie szeregu rozcieńczeń danej próbki na pożywki agarowe. Badane próbki można przetestować również na obecność endotoksyny bakteryjnej (testem Limulus), mikotoksyn grzybiczych (metodami chromatograficznymi) oraz drobnych roztoczy (badaniem mikroskopowym). Przy podejrzeniu choroby odzwierzęcej należy pobrać również materiał kliniczny od zwierząt (krew, mocz, kał, mleko, wycinek tkanki, zeskrobiny skóry itp.) i poddać badaniom zgodnie z ogólnie przyjętą metodyką mikrobiologiczną [11].