6-7. Oświetlenie elektryczne

Praca przy monitorach ekranowych jest związana z wystąpieniem co najmniej dwóch różnych zadań wzrokowych:

• czytanie drukowanego tekstu na dokumencie i znaków na klawiaturze
• czytanie znaków na monitorze (znaki mogą być jasne na ciemnym tle lub ciemne na jasnym tle).

Projektowanie oświetlenia do pracy przy komputerze wymaga więc stosowania oświetlenia zapewniającego dobre warunki widzenia dla obu ww. zadań wzrokowych. Wysoki poziom natężenia oświetlenia jest niezbędny na płaszczyźnie klawiatury i stołu, natomiast w płaszczyźnie ekranu jest niekorzystny ze względu na obniżenie kontrastu jaskrawości znaków i tła na ekranie.

W normie PN-EN 12464-1:2022-01 określono wymaganie dotyczące eksploatacyjnego natężenia oświetlenia na stanowisku z komputerem, które powinno wynosić 500 [lx]. Na tych stanowiskach należy unikać kierunkowych odbić opraw oświetleniowych oraz ograniczać oświetlenie ekranu monitora. Zaleca się także, aby luminancja powierzchni pracy (dotyczy to średniej luminancji) nie była większa od 3-krotnej wartości luminancji obserwowanych powierzchni występujących w centralnym polu widzenia oraz 10-krotnej wartości luminancji dalszych powierzchni w peryferyjnym polu widzenia (np. ściany, sufit, podłoga).

Do oświetlania stanowisk pracy z komputerami luminancja opraw powinna być nie większa niż 200 cd/m² dla kąta wypromieniowania oprawy powyżej 45 ÷ 55° (licząc od pionu) w płaszczyźnie wzdłużnej i poprzecznej oprawy ( 6-7. slajd 24 i  6-7. slajd 25). Można to uzyskać poprzez zastosowanie opraw z rastrem parabolicznym, metalizowanym, tzw. dark-light ( 6-7. slajd 26 i  6-7. slajd 27). Taka konstrukcja opraw zapewni ograniczenie olśnienia na wymaganym przez normę PN-EN 12464-1:2022-01 poziomie U_GRL ≤ 19.

6-7. slajd 24

6-7. slajd 25

6-7. slajd 26

6-7. slajd 27

Oprawy oświetleniowe o takich rozsyłach światłości są korzystne ze względu na następujące zalety:

• uwydatnione kierunki promieniowania leżą w płaszczyźnie prostopadłej do osi obserwacji, co ogranicza wpływ składowej kierunkowej odbicia strumienia świetlnego od przedmiotów znajdujących się na biurku, utrudniającej rozróżnianie szczegółów
• na stanowiskach pracy zlokalizowanych między dwoma liniami opraw świetlówkowych uzyskuje się większe natężenie oświetlenia niż pod oprawami w przejściach komunikacyjnych
• nieobrotowa bryła fotometryczna umożliwia intensywniejsze oświetlenie stanowisk pracy z boku w porównaniu z innymi kierunkami.

Na 6-7. slajd 28 pokazano przykładowe rozmieszczenie stanowisk pracy z monitorami ekranowymi względem opraw typu dark-light. W pomieszczeniach oświetlonych oprawami oświetlenia ogólnego, z wyjątkiem opraw oświetlenia pośredniego (strumień świetlny kierowany jest na sufit i/lub ściany), nigdy nie należy umieszczać stanowisk pracy pod oprawami. Ma to również wpływ na ograniczenie olśnienia odbiciowego opraw w ekranie monitora.

6-7. slajd 28

Stosowane systemy oświetlenia:

Badania różnych systemów oświetlenia nie wskazują tylko jednego preferowanego sposobu oświetlenia stanowisk pracy z komputerami. Wymagania oświetleniowe można spełnić wykorzystując różnorodne rozwiązania oświetleniowe, w zależności od rozmiarów pomieszczenia (małe, duże, wysokie, niskie itd.), rodzaju wykonywanej pracy (wprowadzanie danych, edycja tekstów, dialog itd.), charakteru pracy (ciągła, dorywcza) i charakterystyki użytkowników (ich preferencji, wieku) oraz od aspektów ekonomicznych (energooszczędności). Tak więc, do oświetlenia stanowisk pracy przy komputerze można stosować następujące rodzaje oświetlenia:

• bezpośrednie - z zastosowaniem opraw np. typu dark-light
• pośrednie - z zastosowaniem opraw stojących lub zwieszakowych
• bezpośrednio-pośrednie lub pośrednio-bezpośrednie:
  • z zastosowaniem opraw zwieszakowych, które oświetlają zarówno płaszczyznę roboczą (tak jak opraw typu dark-light) oraz sufit
  • z zastosowaniem opraw typu mildes light (miękkie światło), których krzywa światłości w półprzestrzeni dolnej ma charakter rozproszony, a elementy oprawy przepuszczające i odbijające światło mają luminację nie przekraczającą 500 cd/m². Na foliogramie (rys. 26) przedstawiono przykładową oprawę typu mildes-light w wersji nasufitowej, oraz w sposób poglądowy rozchodzenie się strumienia świetlnego.

Rys. 26. Przykładowa oprawa typu mildes-light 
w wersji nasufitowej 

• złożone - z zastosowaniem jednego z wymienionych rodzajów oświetlenia ogólnego (najczęściej pośredniego) oraz niskoluminacyjnej oprawy oświetlenia miejscowego. Do oświetlenia komputerowych stanowisk pracy nie powinno się stosować przypadkowych opraw oświetlenia miejscowego, gdyż najczęściej powodują one olśnienie bezpośrednie, odbiciowe oraz niewłaściwy rozkład luminancji w polu widzenia (zbyt duży kontrast jaskrawości). Powinny to być oprawy mające odpowiednio ukształtowany odbłyśnik (np. asymetryczny) oraz klosz rozpraszający w celu ograniczenia olśnienia od oprawy oraz odbić na stanowisku pracy. Ponadto oprawa powinna zapewnić regulację wysokości i kąta pochylenia części świecącej, która powinna mieć dużą powierzchnię świecącą, a nie być puntową.

Wybór jednego z wymienionych sposobów oświetlenia stanowisk z komputerami powinien opierać się na następujących przesłankach :

• wynikających z rodzaju i nasilania pracy wykonywanej przy komputerze,
• preferencji użytkowników (z każdym ze sposobów oświetlenia wiąże się wykreowanie innego otoczenia świetlnego w pomieszczeniu,
• możliwości ekonomicznych (energooszczędności, koszt nowego systemu oświetlenia).