6-7. Oświetlenie elektryczne

Największą luminancją we wnętrzu wytworzoną przez urządzenia oświetleniowe jest ta, którą powodują same źródła światła. Zwykle luminancje te są zbyt duże, aby pozwolić na używanie źródeł światła bez odpowiedniego ograniczenia ich jaskrawości w kierunku oczu pracownika. Z tego powodu źródła światła są umieszczane w oprawach, których jednym z zadań jest ograniczanie luminancji w kierunkach chronionych do akceptowalnego poziomu. Nie oznacza to jednak, że oprawa oświetleniowa nie może być źródłem olśnienia. Spowodowane jest to najczęściej niewłaściwym doborem typu oprawy do oświetlenia określonego stanowiska pracy. Ograniczanie olśnienia bezpośredniego lub pośredniego oznacza ograniczenie luminancji opraw oświetleniowych w strefie powyżej kąta 45°, mierząc od pionu. Kąt d jest to kąt widzenia środka świetlnego oprawy położonej najdalej od obserwatora  (6-7. slajd 23).

6-7. slajd 23 

W przypadku pomieszczeń z komputerami strefa ograniczenia luminancji najczęściej występuje powyżej kąta 50°; 55° lub 60°, mierząc od pionu. Im wartość tego kąta jest większa, tym strefa ograniczenia luminancji jest mniejsza i występuje większe prawdopodobieństwo wystąpienia olśnienia bezpośredniego.

Ograniczenie olśnienia jest związane z odpowiednim doborem oprawy oświetleniowej, a decydują o tym elementy optyczne kształtujące jej bryłę fotometryczną, np. struktura materiału, z którego jest wykonany klosz, odbłyśnik, raster. W przypadku rastrów odgrywa również bardzo dużą rolę ich kształt oraz rodzaj powierzchni. Na rysunku 24. przedstawiono przykładowe świetlówkowe oprawy rastrowe - nasufitową ze zwierciadlanym, parabolicznym rastrem oraz oprawę przeznaczoną do zamontowania w suficie podwieszanym z rastrem białym.

Rys. 24. Przykładowe świetlówkowe oprawy rastrowe

W przypadku źródeł LED stosowane są również do ograniczenia olśnienia rastry paraboliczne – szczególnie do tub LED oraz oprawy z kloszami o strukturze zapewniającej ograniczenie olśnienia na stanowiskach z komputerami do poziomu wymaganego przez normę (rys. 25).

Rys. 25. Rastry paraboliczne 

W praktyce oświetlania wnętrz olśnienie przykre jest większym problemem niż olśnienie przeszkadzające. Uczucie przykrości ma tendencję do wzrostu wraz z upływem czasu i powoduje uczucie stresu i zmęczenia. Środki podjęte do ograniczenia olśnienia przykrego zwykle niwelują olśnienie przeszkadzające.

Na stopień olśnienia przykrego nie wpływa tylko luminancja w polu widzenia pracownika, lecz zależy on także od rodzaju wykonywanej czynności. Im bardziej wymagające jest zadanie wzrokowe i im większa jest potrzeba koncentracji, tym silniejsze będzie uczucie przykrości. W tych sytuacjach, gdy pracownik musi się przemieszczać, wykonując określone czynności, doświadczana przykrość będzie mniejsza niż gdy pracownik wykonuje pracę bez wykonywania znaczących ruchów. W tym drugim przypadku największe zagrożenie olśnieniem jest powodowane przez krańcowe oprawy oświetleniowe, szczególnie w pomieszczeniach wydłużonych. Dlatego też w pomieszczeniach wydłużonych, w celu minimalizowania olśnienia, należy szczególnie unikać opraw z kloszami mlecznymi (opalizowanymi).

Olśnienia odbiciowe oraz odbicia obniżające kontrast mogą być zminimalizowane przez:

• rozplanowanie systemu oświetlenia lub rozlokowanie miejsc pracy w taki sposób, aby żadna oprawa oświetleniowa nie była umieszczona nad miejscem wykonywania zadania wzrokowego,
• zwiększenie strumienia świetlnego padającego z kierunków bocznych na zadanie wzrokowe pod kątem ostrym, różnym od kąta obserwacji,
• stosowanie opraw mających dużą, dolną powierzchnię świecącą i małą luminancję,
• projektowanie stanowisk pracy i materiałów do pracy o matowych powierzchniach w celu zmniejszenia skutków odbicia.