6-7. Oświetlenie elektryczne

 Wydolność wzrokowa, odczuwanie komfortu i dobre samopoczucie wymagają aby barwy w środowisku, przedmioty oraz ludzka skóra, były oddawane naturalnie, prawidłowo i w sposób, który nadaje ludziom atrakcyjny i zdrowy wygląd. Wygląd określonego przedmiotu może ulegać zmianom w warunkach oświetlania różnymi typami źródeł światła. Dlatego też ważny jest dobór odpowiedniego stopnia oddawania barw do danego rodzaju pracy. Właściwości oddawania barw przez źródła światła charakteryzuje się tzw. obiektywnym wskaźnikiem oddawania barw (R_a).

Wskaźnik oddawania barw (Ra)

Jest on miarą stopnia zgodności wrażenia barwy przedmiotu oświetlonego danym źródłem światła z wrażeniem barwy tego samego przedmiotu oświetlonego odniesieniowym źródłem światła w określonych warunkach  (6-7. slajd 14).

6-7. slajd 14

Maksymalna możliwa wartość tego wskaźnika wynosi 100. Przyjmuje się ją dla światła dziennego i większości źródeł żarowych. Wartości zbliżone do 100 charakteryzują najlepsze właściwości oddawania barw. Im większe jest wymaganie dotyczące właściwego postrzegania barw, jak np. w przemyśle poligraficznym, tekstylnym, tym wskaźnik oddawania barw powinien być większy.

Elektryczne źródła światła podzielono na następujące grupy dokładności oddania barw:

1A - bardzo duża 100 > R_a ≥ 90

1B - duża 90 > R_a ≥ 80

2 - średnia 80 > R_a ≥ 60

3 - mała 60 > R_a ≥ 40

4 - bardzo mała 40 > R_a.

W zależności od wykonywanych czynności zaleca się stosowanie źródeł światła o wskaźniku oddawania barw R_a:

• bardzo dużym, R_a ≥ 90, dla stanowisk pracy, na których rozróżnianie barw ma zasadnicze znaczenie, jak np. kontrola barwy, przemysł tekstylny i poligraficzny, służba zdrowia, salony kosmetyczne, itp.
• dużym, 90 > R_a ≥ 80 biura, przemysł tekstylny, precyzyjny, w salach szkolnych i wykładowych
• średnim oraz ewentualnie małym, 80 > R_a ≥ 40, inne prace, jak np. walcownie, kuźnie, magazyny, kotłownie, odlewnie, młyny oraz wszędzie tam, gdzie rozróżnianie barw nie ma zasadniczego lub istotnego znaczenia.

We wnętrzach, w których ludzie pracują albo przebywają dłuższy czas, zaleca się stosowanie źródeł światła o wskaźniku oddawania barw większym od 80.

Wartość wskaźnika oddawania barw jest indywidualnie przypisana do każdego pomieszczenia / stanowiska pracy w tablicach od 9 do 61 pracy w normie PN-EN 12464-1:2022-01.

Barwę światła określa się za pomocą tzw. temperatury barwowej (T_c) i podaje się ją w kelwinach, K. Źródła, które emitują białą barwę światła, można podzielić, w zależności od ich temperatury barwowej, na trzy grupy: ciepła (ciepłobiała), neutralna (chłodnobiała) i chłodna (dzienna, zimna), (6-7. slajd 15).

6-7. slajd 15 

Na rysunku 4. pokazano obrazowo wygląd barw ciepłej, neutralnej i chłodnej emitowanych przez źródła LED.

Rys. 4. Wygląd barw ciepłej, neutralnej i chłodnej emitowanych przez źródła LED 

Wraz ze zwiększaniem wartości średniej wymaganego natężenia oświetlenia powinna wzrastać temperatura barwowa stosowanego źródła światła.

Dla poziomów natężenia oświetlenia poniżej 300 lx temperatura barwowa powinna być niższa od 3 300 K, co odpowiada ciepłej barwie światła. Dla poziomów 300 ÷ 750 [lx] temperatura barwowa powinna zawierać się w przedziale 3 300 ÷ 5 300 [K], co odpowiada neutralnej barwie światła, natomiast dla poziomów natężenia powyżej 750 lx temperatura barwowa powinna być wyższa od 5 300 K, co odpowiada chłodnej barwie światła.

Zgodnie z zapisem w normie oświetleniowej, za dobór temperatury barwowej odpowiada projektant oświetlenia, który powinien zapewnić komfort pracy wzrokowej osobom przebywającym w danym pomieszczeniu.