6-7. Oświetlenie elektryczne

Określenie właściwego poziomu natężenia oświetlenia we wnętrzu lub na stanowisku pracy jest jednym z podstawowych problemów techniki oświetlania. Poziom natężenia oświetlenia potrzebny do wykonywania określonej pracy wzrokowej dobiera się w zależności od:

• stopnia trudności pracy wzrokowej,
• wielkości pozornej szczegółu pracy wzrokowej.

O stopniu trudności pracy wzrokowej decyduje:

• współczynnik odbicia przedmiotu pracy,
• wielkość kontrastu jaskrawości szczegółu przedmiotu z jego tłem.

Im mniejszy jest współczynnik odbicia (tzn. bliższy zeru) i kontrast szczegółu z tłem, tym większy jest stopień trudności pracy wzrokowej.

Przy stopniu trudności pracy wzrokowej większym od przeciętnego, przy utrudnieniach w wykonywaniu pracy, bądź przy wymaganiu zapewnienia dużej wygody widzenia należy przyjmować poziom eksploatacyjnego natężenia oświetlenia o jeden do maksymalnie dwóch stopni w przyjętej w normie skali stopniowania natężenia oświetlenia, wyższy niż poziom minimalny podany w normie PN-EN 12464-1:2022-01. Zasadę tę można stosować w następujących przypadkach, gdy:

• praca wzrokowa jest krytyczna,
• naprawa błędów jest kosztowna,
• duże znaczenie ma dokładność lub wysoka wydajność pracy,
• zdolność wzrokowa pracownika jest poniżej normy,
• szczegóły zadania mają niezwykle małe wymiary lub mały kontrast,
• zadanie wykonywane jest w niezwykle długim czasie.

Wymagane eksploatacyjne natężenie oświetlenia może być zmniejszone, gdy:

• szczegóły zadania mają niezwykle duże wymiary lub duży kontrast,
• zadanie wykonywane jest w niezwykle krótkim czasie.

Skala stopniowania natężenia oświetlenia została przyjęta w celu postrzegania różnic natężenia oświetlenia. W normie PN-EN 12464-1: 2022-01 przyjęto następujący szereg natężeń oświetlenia: 5 – 7,5 – 10 – 15 - 20 - 30 - 50 - 75 - 100 - 150 - 200 - 300 - 500 - 750 - 1 000 - 1 500 - 2 000 - 3 000 - 5 000 – 7 500 – 10 000 [lx]. Zastosowana krotność tej skali, o wartości około 1,5, przedstawia najmniejszą istotną różnicę w subiektywnym poziomie natężenia.

Z kryterium minimalnego poziomu natężenia oświetlenia wynika, że natężenie oświetlenia na rzeczywistej płaszczyźnie roboczej, które można zaakceptować w pomieszczeniach, w których ludzie przebywają przez długi czas, niezależnie od tego, jakie jest wykonywane zadanie wzrokowe, powinno wynosić nie mniej niż 200 [lx]. Wymagania szczegółowe dotyczące eksploatacyjnego natężenia oświetlenia dla różnego rodzaju stanowisk pracy są podane w odpowiednich tablicach zamieszonych w tablicach od 9 do 61.PN-EN 12464-1:2022-01. W tabeli 1. przedstawiono normatywne wymagania oświetleniowe dla stanowisk biurowych.

Tabela 1. Normatywne wymagania oświetleniowe dla stanowisk biurowych.

W tabeli tej podano jeszcze parametr określający wymagane ograniczenie olśnienia R_UGL oraz parametry związane z modelowaniem oświetlenia, które odpowiada w pomieszczeniu za komunikację wzrokową, rozpoznawanie obiektów | postrzeganą jaskrawość.

W celu oceny natężenia oświetlenia na stanowisku pracy należy ustalić na nim obszar zadania i obszar bezpośredniego otoczenia (gdy jest to możliwe) (rys. 3).

Rys. 3. obszar zadania i obszar bezpośredniego otoczenia

Wymagane w normie PN-EN 12464-1:2022-01 wartości eksploatacyjnego natężenia oświetlenia powinny być spełnione w obszarze polu zadania. Natomiast w obszarze bezpośredniego otoczenia wartości eksploatacyjnego natężenia oświetlenia dla poziomów powyżej 200 lx mogą być mniejsze niż w polu zadania i przyjmować wartości podane w tabeli 2.

Tabela 2. 

Ponadto na stanowisku pracy należy wyodrębnić obszar tła (o szerokości co najmniej 3 m), który usytuowany jest na podłodze i sąsiaduje z obszarem bezpośredniego otoczenia. Poziom eksploatacyjnego natężenia oświetlenia na tym obszarze powinien wynosić co najmniej 1/3 wartości natężenia oświetlenia w obszarze bezpośredniego otoczenia.