6-4. Drgania mechaniczne (wibracje)

Drgania mechaniczne można sklasyfikować w różnoraki sposób w zależności od przyjętych kryteriów. Rodzaj niekorzystnych zmian w organizmie człowieka będących następstwem zawodowej ekspozycji na drgania oraz szybkość powstawania tych zmian zależą w istotnym stopniu od miejsca wnikania drgań do organizmu. W środowisku pracy rozróżniane są dwa rodzaje drgań mechanicznych (6-4. slajd 3):

• drgania o działaniu ogólnym, przenikające do organizmu człowieka przez jego nogi, miednicę, plecy lub boki (drgania ogólne, 6-4. slajd 4),
• drgania działające na organizm człowieka przez kończyny górne (drgania miejscowe, slajd 6-4. slajd 5).

6-4. slajd 3

6-4. slajd 4

6-4. slajd 5 

Klasyfikacja drgań mechanicznych na drgania ogólne i miejscowe jest najbardziej istotna z punktu widzenia oceny narażenia człowieka na drgania w środowisku pracy. Od rodzaju drgań, na które eksponowany jest pracownik, zależy reakcja jego organizmu. Dlatego też wartości dopuszczalne ustalone ze względu na ochronę zdrowia inne są dla drgań o działaniu ogólnym i dla drgań o działających na organizm przez kończyny górne.

Uwzględniając oba rodzaje drgań mechanicznych, źródła drgań w środowisku pracy można podzielić również na dwie grupy tj,:

• źródła drgań o działaniu ogólnym (6-4. slajd 6),
• źródła drgań działających przez kończyny górne (6-4. slajd 7).

6-4. slajd 6 

6-4. slajd 7 

Źródłami drgań o działaniu ogólnym są np.:

• podłogi, podesty, pomosty w halach produkcyjnych i innych pomieszczeniach, na których zlokalizowane są stanowiska pracy. Pierwotnymi źródłami drgań są w tym przypadku eksploatowane w pomieszczeniach lub poza nimi maszyny oraz urządzenia stacjonarne, przenośne lub przewoźne, które wprawiają w drgania podłoże, na którym przebywa operator. Przyczyną drgań podłoża może też być ruch uliczny lub kolejowy,
• platformy,
• siedziska i podłogi środków transportu (samochodów, ciągników, autobusów, tramwajów, trolejbusów oraz pojazdów kolejowych, statków, samolotów itp.),
• siedziska i podłogi maszyn samojezdnych (np. do robót ziemnych, fundamentowania, zagęszczania gruntów).

Źródłami drgań oddziałujących na organizm człowieka przez kończyny górne są głównie:

• ręczne narzędzia wibracyjne o napędzie pneumatycznym, hydraulicznym, spalinowym lub elektrycznym (młotki pneumatyczne, ubijaki mas formierskich i betonu, nitowniki, wiertarki udarowe, klucze udarowe itp.),
• ręczne narzędzia obrotowe o napędzie elektrycznym, pneumatycznym, hydraulicznym lub spalinowym (wiertarki, szlifierki, a także piły łańcuchowe itp.),
• dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane rękami,
• źródła technologiczne (np. obrabiane elementy trzymane w dłoniach lub prowadzone ręką np. przy procesach szlifowania, gładzenia, polerowania itp.).

Przykłady zawodowej ekspozycji na drgania przedstawiono na 6-4. slajd 8 i 6-4. slajd 9.

6-4. slajd 8 

6-4. slajd 9 

Niektóre narzędzia ręczne zaliczane do typowych źródeł drgań miejscowych (np. młoty, pilarki) mogą generować drgania o bardzo dużej amplitudzie, które przenoszone są wtedy przez barki na tułów i głowę. Może to w konsekwencji doprowadzić do wzbudzenia drgań rezonansowych narządów wewnętrznych. W przypadku m.in. młotów i ubijaków drgania mogą być także transmitowane przez obrabiane podłoże do stóp operatora. Takie narzędzia ręczne stają się wtedy również źródłami drgań o działaniu ogólnym.