5-2. Psychologia organizacji i zarządzania – przywództwo, konflikty, zachowania organizacyjne, negocjacje, motywacja do pracy, systemy zarządzania

Literatura fachowa zwraca uwagę na trzy zasadnicze kategorie środków, które wpływają na motywację pracowników:

1. środki przymusu – rozkazy, polecenia oraz przyjęte na siebie dobrowolnie zobowiązania, zmuszające do określonych zachowań w organizacji,
2. środki zachęty – korzyści przeznaczone dla pracownika jako forma nagrody za wykonanie określonych zadań; umownie wyróżnia się:
   • bodźce materialne (płace, premie, świadczenia społeczne),
   • bodźce niematerialne (awans, uznanie społeczne, możliwości rozwoju czy decydowania),
3. środki perswazji – oddziaływania motywacyjne odwołujące się do motywacji wewnętrznej na drodze wymiany argumentów i wzajemnych negocjacji.

Spośród wymienionych środków pobudzających motywację, do szczególnie znaczących należą: płaca, awans, poszerzenie zakresu partycypacji.

Aby płaca spełniała funkcję stymulującą należy spełnić m.in. następujące założenia:

1. przyrost wynagrodzenia powinien być proporcjonalny i odpowiadać wartości oczekiwanej lub przekraczać ją,
2. wzrost wynagrodzenia powinien mieć ograniczoną dostępność,
3. wypłata wynagrodzenia powinna nastąpić w odpowiednim czasie od momentu wykonania pracy.

Proces awansu powinien być oparty na jasno określonych i stabilnych (niepodatnych na przejściowe zmiany zachodzące w organizacji) kryteriach. Kryteria te najlepiej zawrzeć w regulaminie pracy, udostępnić je wszystkim pracownikom, stosować w sposób jawny i konsekwentny.

Poszerzenie zakresu partycypacji powinno przejawiać się przez zwiększenie udziału pracowników w podejmowaniu decyzji dotyczących ich pracy i wpływu na poziom ich realizacji. Zwiększenie aktywnego udziału pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem może owocować: podniesieniem trafności podejmowanych decyzji, bardziej efektywnym realizowaniem zadań, pogłębieniem motywacji wewnętrznej.