4-8. Zmiany klimatu – nowe wyzwania na stanowiskach pracy

Analiza danych dot. globalnych zmian temperatury (zbieranych od 1880 r.) wykazała coraz częstsze występowanie anomalii klimatycznych, szczególnie w ostatnich 40 latach. Według raportu Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu (IPCC) lata 2011-2020 uznano za najcieplejszą dekadę w historii. W Polsce w tym okresie odnotowano rocznie średnio 13 dni z temperaturą powyżej 30^oC, podczas gdy jeszcze w latach 70. były to zaledwie 4 dni [1].

Ostatnie dane dot. średniej temperatury powietrza w miesiącach letnich (czerwiec – lipiec – sierpień) wskazują, że 22 lipca 2024 roku średnia globalna temperatura osiągnęła 17,15°C, co stanowi nowy historyczny rekord [2].

Według najnowszych danych Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO), właśnie rok 2024 był najcieplejszym rokiem w historii pomiarów. W całym roku 2024 średnia globalna temperatura osiągnęła 1,55 ± 0,13°C powyżej poziomu przedindustrialnego (1850-1900), co oznacza, że po raz pierwszy w historii cały rok kalendarzowy przekroczył próg 1,5°C ocieplenia. To przekroczenie nie oznacza jeszcze trwałego naruszenia celów Porozumienia Paryskiego, które opierają się na długoterminowych średnich, ale stanowi poważne ostrzeżenie o przyspieszającym tempie zmian klimatycznych [3].

Biorąc pod uwagę historię pomiarów prowadzonych w Europie, to rok 2024 był najcieplejszym rokiem, ze średnią temperaturą 10,69°C (o 0,28 °C wyższą niż poprzedni najcieplejszy rok 2020). Temperatura w 2024 r. było o 1,47 °C wyższa od średniej dla okresu odniesienia 1991–2020 i o 2,92 °C wyższa od poziomu z lat 1850–1900 [4].

W 2024 r. Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP/ILO) opracowała dokument pn. „Ensuring safety and health at work in a changing climate. Report at a glance” [5], w którym wskazała 6 głównych zmian klimatycznych i środowiskowych, oraz powiązane z nimi zagrożenia. Są to:

• stres cieplny,
• promieniowanie UV,
• ekstremalne zjawiska pogodowe,
• zanieczyszczenie powietrza,
• choroby wektorowe,
• produkty agrochemiczne.

Stres cieplny wymieniony jest jako pierwszy z zagrożeń. Według Martínez-Solanas (i in.) stresowi cieplnemu przypisuje się ok. 3% wszystkich urazów zawodowych [6]. Wyniki badań wykazały, iż odsetek populacji europejskiej narażonej na bardzo wysokie ryzyko stresu cieplnego będzie stale wzrastał. W 2018 r. wynosił on 0,4%, natomiast szacuje się, iż w 2050 r. obejmie on od 20 do 48% populacji Europy [7].

Zmiany klimatyczne postępują, zwiększa się tym samym liczba dni z wysoką temperaturą oraz częstość występowania fal upałów (wg definicji UNICEF okres trzech lub więcej dni [8], a wg Światowej Organizacji Meteorologicznej pięć lub więcej kolejnych dni, z niezwykle wysoką temperaturą, zarówno w dzień, jak i w nocy) [9, 10]. Należy w tym przypadku nadmienić, iż organizm człowieka potrzebuje 7-10 dni na aklimatyzację do nowych warunków klimatycznych [9], dlatego podczas fali upałów organizm nie jest w stanie zaaklimatyzować się do wysokiej temperatury.